Додека светот со години го следи иранскиот нуклеарен програм, аналитичарите предупредуваат дека Техеран поседува уште посилна стратегиска алатка – контролата врз Ормускиот теснец, еден од најважните поморски премини за глобалната енергетика.

Ормускиот теснец е тесен морски премин меѓу Иран и Оман, преку кој минува околу 20 проценти од светската нафта. Поради тоа, секое нарушување на сообраќајот во овој регион може да предизвика сериозни последици за глобалната економија.

Веќе се забележуваат реакции на пазарите. Цената на суровата нафта надмина 110 долари за барел, бидејќи трговците ја вклучуваат во пресметките зголемената геополитичка неизвесност.

Теснец кој го контролира глобалниот нафтен проток

Иако Ормускиот теснец на најтесното место е широк околу 34 километри, реалниот простор за пловидба е многу помал. Танкери и товарни бродови се движат по строго дефинирани поморски коридори – две ленти широки по околу три километри, разделени со безбедносна зона.

Тоа значи дека огромниот дел од светската трговија со нафта се движи низ само неколку километри пловна зона, што го прави теснецот едно од најголемите „тесни грла“ во глобалниот енергетски систем.

Дополнително, северната поморска лента се наоѓа релативно блиску до иранскиот брег, што им овозможува на иранските сили да го покријат коридорот со противбродски ракети, дронови, артилерија и радарски системи.

Морските мини – најголемата закана

Според воените аналитичари, морските мини се едно од најефикасните средства за блокирање на тесни морски премини. Дури и релативно мал број мини може да предизвика прекин на комерцијалниот бродски сообраќај.

Не е неопходно да се потопат десетици бродови – доволно е еден танкер да налета на мина или осигурителните компании да проценат дека ризикот е висок. Во таков случај, бродските компании би можеле веднаш да го прекинат сообраќајот.

Воените планери ова го нарекуваат стратегија „anti-access / area-denial“, чија цел не е директна морска битка, туку создавање услови во кои бродовите едноставно ќе одбијат да поминуваат низ опасната зона.

Потенцијален енергетски шок

Иако Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати и други земји изградиле нафтоводи кои делумно го заобиколуваат теснецот, тие покриваат само мал дел од извозниот капацитет на регионот. Поголемиот дел од нафтата и понатаму се транспортира со танкери преку Ормус.

Ако протокот биде прекинат – дури и привремено – тоа би можело да доведе до нагло зголемување на цените на енергијата, раст на инфлацијата и пошироки економски последици ширум светот.

Ризик и за самиот Иран

И покрај стратегиската предност, долготрајно затворање на теснецот би носело сериозни ризици и за Иран, бидејќи и неговиот извоз на нафта поминува низ истиот морски пат. Дополнително, таков потег би можел да доведе до директен конфликт со американските и сојузничките морнарици.

Сепак, експертите нагласуваат дека Иран не мора целосно да го блокира теснецот за да предизвика глобален шок. Доволно е пловидбата да стане премногу ризична, со поставување мини, распоредување ракети или напади со дронови и брзи чамци.

Токму затоа Ормускиот теснец се смета за една од најчувствителните точки на светската економија, каде секоја ескалација може да има последици далеку надвор од Блискиот Исток.