Со децении, глобалното внимание беше насочено кон потенцијалната „црвена линија“ на нуклеарната програма на Иран. Разузнавачките агенции ги следат инсталациите за центрифуги, дискутираат за нивоата на збогатување на ураниум и шпекулираат за можноста Иран брзо да се здобие со нуклеарно оружје.

Но, додека светот ја следи нуклеарната програма на Иран, Иран има многу понепосредна стратешка моќ.

Најмоќното оружје на Иран не е бомбата. Тоа е географијата што тој ја контролира.

Ормутскиот теснец е тесен морски премин помеѓу Иран и Оман. Доколку тој премин беше ефикасно затворен или значително ограничен за одреден временски период, економските последици би можеле да бидат споредливи со голема воена ескалација.

Пазарите веќе реагираат на оваа можност. Цената на суровата нафта се искачи над 110 долари за барел, бидејќи трговците го земаат предвид растечкиот геополитички ризик. Но, тој скок може да претставува само рана фаза на потенцијален енергетски шок ако тензиите ескалираат понатаму.

Вистинскиот проблем не се само повисоките цени на горивата. Станува збор за ранливоста на глобалниот енергетски систем, кој во голема мера зависи од неколку клучни транзитни правци.

Најопасното енергетско тесно грло во светот

Ормутскиот теснец е најважното тесно грло во глобалниот нафтен систем. И можеби најмоќното стратешко оружје на Иран. Речиси 20 oтсто од светските залихи на нафта минуваат низ овој тесен морски премин. Ова го претвора секое нарушување во потенцијален шок за глобалната економија.

Со децении, аналитичарите и креаторите на политиките предупредуваат на можноста Иран да го затвори теснецот во случај на воен конфликт. Секој пат кога тензиите се зголемуваат, повторно се поставува истото прашање: дали Иран навистина може да го направи тоа?

Одговорот не е толку комплициран како што мислат многумина. Сè се сведува на географија и математика.

Математиката на тесниот премин

Ормутскиот теснец се наоѓа помеѓу Иран на север и Оман на југ. На картата изгледа доволно широк што неговото затворање би барало голема поморска битка.

Но, глобалната поморска трговија не функционира на тој начин.

Трговските бродови следат строго дефинирани поморски сообраќајни правци дизајнирани да спречат судири и да овозможат уреден премин. Во случајот со Ормутскиот теснец, овие правци го компресираат движењето на светските резерви на нафта во екстремно тесен коридор.

И токму ова создава силно тесно грло.

На најтесната точка, Ормутскиот теснец е широк околу 34 километри. Ова може да звучи пространо, но сообраќајот на танкери не е распределен по целата ширина на преминот.

Наместо тоа, бродовите следат систем за одвојување на сообраќајот што се состои од две поморски ленти широки три километри. Тие се одделени со тампон зона широка три километри. Во пракса, ова значи дека „артериите“ на глобалниот нафтен систем се компресирани во само неколку километри пловна вода.

Самата географија е уште позначајна. Северната навигациска лента поминува релативно блиску до иранскиот брег. Од позиција на копно, иранските сили лесно можат да го покријат целиот транзитен коридор со противбродски ракети, беспилотни летала, артилерија и радарски системи.

Самите бродови не се особено тешки цели. Современите супертанкери можат да носат два милиони барели сурова нафта и полека да се движат низ тесниот канал. Нивната големина и предвидливите рути ги прават многу видливи и ранливи.

Но, ракетите се само дел од равенката.

Морски мини како клучен фактор

Морските мини се меѓу најефикасните средства некогаш развиени за затворање на тесни водни патишта. Иран ја развива оваа способност со децении. Дури и релативно мал број мини можат да го запрат комерцијалниот бродски превоз.

Не е потребно да се потонат десетици бродови. Доволно е еден танкер да удри во мина - или осигурителните компании да проценат дека заканата е веродостојна - и сообраќајот може да запре речиси веднаш.

Воените планери ја нарекуваат оваа стратегија „против пристап / одбивање на зона“. Целта не е да се победи американската морнарица во отворена битка. Целта е да се создадат услови толку опасни што комерцијалните бродови едноставно ќе одбијат да влезат во областа.

И тоа е токму клучната поента.

Иран не мора физички да го блокира Ормутскиот теснец со бродови или бариери. Тоа е доволно за да се направи поминувањето премногу ризично, пренесува Форбс Србија.

foto printskrin youtube