И покрај остриот пад на цените на нафтата откако САД и Иран потврдија двонеделен прекин на огнот, Европа сè уште не се опоравила од продолженото влијание врз снабдувањето со енергија од кое зависи блокот.

Војната со Иран и затворањето на Ормутскиот теснец предизвикаа најголемо нарушување на снабдувањето во историјата на глобалниот пазар на нафта, според Меѓународната агенција за енергетика (ИЕА). Се очекува нападите врз објектите во Заливот да имаат повеќегодишно влијание врз снабдувањето со гас.

Европа е силно погодена, иако добива само мал дел од својата нафта и гас директно преку Ормутскиот теснец, кој иранските сили ефикасно го контролираа и во голема мера го блокираа до прекинот на огнот.

Отворањето на теснецот беше суштински дел од прекинот на огнот, бидејќи тесното грло е клучно за глобалните испораки на нафта и течен природен гас (ЛНГ). Во 2025 година, речиси 15 милиони барели сурова нафта дневно минуваа низ теснецот, според ИЕА. Од тоа, околу 600.000 барели дневно, или само 4 oтсто, се наменети за Европа, во споредба со дневните потреби на ЕУ од 13 милиони барели.

Сепак, остриот пад на цените на европскиот бензин е малку веројатен. 

„Дури и ако тој мир беше тука утре, сепак немаше да се вратиме во нормала во догледна иднина“, изјави минатата недела комесарот за енергија на ЕУ, Ден Јергенсен.

Според Евростат, ЕУ увезува 80-85 отсто од својата нафта од широк спектар на добавувачи. САД се најголеми, со 15,1 отсто од вредноста, по што следат Норвешка и Казахстан.

Поголемиот дел од глобалната трговија со сурова нафта се одредува врз основа на суровата нафта од типот Брент, главниот меѓународен репер.

Цените за испорака следниот месец се зголемија од 72-73 долари за барел пред војната на речиси 120 долари на нивниот врв, пред да се договори прекинот на огнот. Дури и по прекинот на огнот, цената беше околу 93 долари во среда.

Европските цени на гасот, исто така, се зголемија од 28 февруари, кога започна војната. Фјучерс договорите се зголемија на 50 евра за MWh од околу 35,5 евра пред војната, достигнувајќи врв од 61,93 евра/MWh на 19 март. Цената се стабилизираше на околу 44 евра/MWh во среда по прекинот на огнот.

Во многу европски земји, цените на електричната енергија се одредуваат според најскапиот извор, честопати гасот.

„Растечките цени на гасот влијаат врз сметките за енергија во Велика Британија и Европа, и преку директната цена на гасот и преку зголемената цена на производство на електрична енергија од електрани на гас“, рече Итан Тилкок, експерт за гас во ICIS UK and Europe, кој разговараше со Euronews Business пред прекинот на огнот.

Фиксните договори и владината поддршка можат да го одложат или ублажат влијанието. Во Германија, големопродажните цени на гасот поврзани со TTF влијаат на цените на електричната енергија за околу 40 отсто, а на цените на гасот за домаќинствата за околу 50-60 отсто, додека остатокот се даноци, мрежни трошоци и трошоци за полиси.

Што се однесува до нафтата, француската централна банка проценува дека зголемувањето од 1 отсто на цените на рафинираното гориво води до зголемување на цената на горивото пред оданочување од околу 0,75 отсто и зголемување на бензинските пумпи од околу 0,3 отсто, во зависност од даноците, пренесува Forbes Hrvatska. 

Европа има некои алатки за ублажување на притисокот, вклучувајќи стратешки резерви, дел од 400-те милиони барели на ИЕА - и национални мерки како што се намалување на даноците и субвенции.

„Сепак, ова може да обезбеди само привремено олеснување“, рече Андреј Коватариу, виш соработник во Глобалниот енергетски центар на Атлантскиот совет, кој разговараше со Euronews Business пред примирјето.

ИЕА проценува дека земјите од Заливот го намалиле производството на нафта за најмалку 10 мб/д поради нарушувањето, што е околу 10 oтсто од глобалната побарувачка.

Но, физичкото снабдување е само дел од приказната. Неизвесноста исто така игра улога.