Возачите на камиони од Србија и Босна и Херцеговина објавија дека на 26 јануари сите гранични премини за товар кон земјите од Шенген зоната ќе бидат блокирани поради проблемите предизвикани од новиот систем за влез и излез (EES), кој ги евидентира влезот и излезот на превозниците. Овие мерки доаѓаат откако, како што наведуваат, Брисел не ги зел предвид барањата и предлозите на превозниците за олеснување на граничните процедури.

Претседателот на Здружението за меѓународен транспорт од Србија, Неѓо Мандиќ, објасни дека протестите не се однесуваат на патничките премини, туку исклучиво на товарните терминали, каде што ќе бидат паркирани камиони, така што во ниту еден момент нема да може да се влезе или излезе со стока.

- Увозот и извозот буквално ќе престанат, а синџирите на снабдување практично не функционираат без нашите превозници - рече Мандиќ во емисијата „Евроњуз регион“.

Тој објасни дека последните две години биле посветени на обиди за решавање на проблемот преку дипломатски канали. Тие испратиле писма до Европската комисија и властите во Србија и БиХ, одржале состаноци во Брисел, но немало конкретни одговори.

- Во овој период ништо не се случи. Оставивме рок од месец и половина за решавање на проблемот, но без резултати. Затоа се одлучивме за подрастични мерки на протест - рече Мандиќ.

Според него, системот за влез-излез ја загрозува работата на превозниците бидејќи го ограничува бројот на работни денови во рамките на Шенген, а постојните билатерални квоти за транспорт меѓу земјите од Западен Балкан и ЕУ не функционираат како што е предвидено.

- Речиси ниедна земја не извршува ниту 3-5% од својот превоз според договорите, што значи дека практично сè го транспортираат нашите возачи - истакнува Мандиќ.

Протести додека не се исполнат барањата

Планираните протести ќе започнат на 26 јануари и нема да имаат однапред одредено времетраење, сè додека не се исполнат барањата на превозниците или додека Брисел не се согласи на разговори и евентуална ревизија на Шенгенскиот систем и ЕЕС. Превозниците ги покануваат другите релевантни институции и стопански комори да се вклучат во формирањето стратегија и наоѓањето решенија.

Мандиќ нагласи дека протестот не го загрозува патничкиот сообраќај, но дека товарниот транспорт може да биде целосно парализиран додека не се најде компромис. Тој исто така истакнува дека постои можност проблемот да се реши со едноставно толкување на постојниот систем за прекугранични работници, но дека соседните земји не покажале волја за разговор.

- Ако требаше да чекаме сè да се реши онака како што сакаме, тоа би траело со месеци. Затоа сме принудени да преземеме оваа акција за да го ставиме проблемот на маса и да го принудиме Брисел да се изјасни. Ние возиме стока купена од европски купувач и возиме стока продадена од европски продавач. Ние возиме за нив и практично работиме за нив. Ние сме прекугранични работници и тоа е еден вид начин да се седне и да се најде прифатливо толкување и сè е завршено - истакна Мандиќ.

Новиот Шенген систем го загрозува снабдувањето 

Новиот систем за влез и излез (ЕВС) во Шенген, кој треба целосно да се имплементира од 10 април, предизвикува сериозни економски проблеми за економијата на Западен Балкан, оценува економскиот аналитичар од Сараево, Адмир Чавалиќ. Тој истакнува дека системот, првично дизајниран за контрола на миграцијата, парадоксално го загрозува слободниот проток на стоки и долгорочните синџири на снабдување.

- Регионот на Западен Балкан, вклучувајќи ги Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора, најмногу спроведува трговски активности со земјите-членки на Европската Унија. Новиот безбедносен систем, насочен кон контрола на миграцијата, сега директно го попречува транспортот на стоки, изедначувајќи ги транспортерите со мигрантите - вели Чавалиќ.

Тој објаснува дека ова има двојни последици: на краток рок, економијата трпи дополнителни транспортни и трансакциски трошоци, додека на долг рок постои опасност транспортот да мигрира во други региони каде што може да функционира без овие ограничувања.

- Синџирот на снабдување во оваа форма не е одржлив на долг рок. Секој што го познава транспортниот пазар јасно може да види дека ова води кон колапс - предупредува Чавалиќ.

 Според него, ефектите ќе се почувствуваат не само во регионот, туку и во самата ЕУ, каде што многу компании зависат од камионскиот транспорт од Западен Балкан. Тој додава дека постојните транспортни квоти меѓу балканските земји и ЕУ не функционираат како што е предвидено, што дополнително ја комплицира ситуацијата.

Кога станува збор за економските интереси на Брисел и на поединечните земји-членки, Чавалиќ оценува дека преовладуваат безбедносните и политичките интереси, а не економските.

- Го гледам интересот на поединечни земји, како што се Хрватска и Словенија, но во Брисел постои бавна бирократија што ги отежнува одлуките. Долгорочните економски последици не се приоритет на административниот апарат - вели аналитичарот.

Решението, според Чавалиќ, би можело да биде ревизија на системот за електронска енергетска ефикасност преку разграничување помеѓу транспортерите кои се занимаваат исклучиво со стока и оние кои нелегално превезуваат луѓе.

- На овој начин, економскиот интерес би бил заштитен, а безбедносните проблеми со миграцијата би им биле оставени на властите - истакнува Чавалиќ.