Растот на цените на нафтата и гасот повторно ја отвори темата за можна глобална економска криза, при што експертите сè почесто предупредуваат на ризик од стагфлација – опасен економски феномен што комбинира висока инфлација и забавен економски раст.

Според анализите, енергетската криза во Европа во 2022 година веќе имала карактеристики на стагфлациски шок. Истовремено со растот на цените, економскиот раст забавил, а реалните плати во повеќето земји од Европската унија се намалиле. Дополнително, милиони домаќинства се соочиле со енергетска сиромаштија.

Предупредувања за нови ризици доаѓаат и од врвот на меѓународните институции. Директорката на Меѓународен монетарен фонд, Кристалина Георгиева, неодамна порача дека светот треба да се подготви за сериозни економски последици од воените конфликти и енергетските шокови.

Економисти предупредуваат дека конфликтот со Иран може да предизвика нов бран поскапувања на енергенсите, храната, транспортот и основните производи. Според некои анализи, потенцијалната криза би можела да биде дури и посериозна од глобалната финансиска криза во 2008 година.

Кенет Рогоф истакнува дека инвеститорите сè уште не ги согледуваат целосно ризиците од долготрајна енергетска криза, што може да доведе до силен стагфлациски удар врз глобалната економија.

Во меѓувреме, ММФ веќе ја намали прогнозата за глобален економски раст на 3,1 отсто, со можност дополнително да падне на 2,5 отсто во 2026 година доколку цените на енергенсите останат високи. Во најлошо сценарио, растот би можел да се сведе на околу два отсто, додека инфлацијата би надминала шест проценти.

Експертите објаснуваат дека влијанието на нафтата и гасот врз инфлацијата е повеќеслојно. Покрај директното поскапување на горивата и транспортот, растат и трошоците во индустријата, услугите и земјоделството, што на крај се прелева во повисоки цени за потрошувачите.

Дополнителен проблем е намалувањето на куповната моќ. Со растот на цените на енергијата, домаќинствата трошат поголем дел од приходите за основни потреби, што ја намалува потрошувачката и го забавува економскиот раст. Истовремено, компаниите се соочуваат со повисоки трошоци, што ги ограничува инвестициите и вработувањето.

Особено ранливи се земјите кои зависат од увоз на енергенси, како што е поголемиот дел од Европа. Растот на цените значи и одлив на капитал кон земјите извознички, што дополнително ја ослабува домашната економија.

Пример за ваквите ефекти беше енергетската криза во 2022 година, кога индустриските цени во некои сектори пораснаа и до 40 отсто, а Европската унија се соочи со значително зголемени трошоци за увоз на енергија.

Анализите покажуваат дека енергетските шокови истовремено ја поттикнуваат инфлацијата и го намалуваат економскиот раст, што ги прави еден од најсериозните ризици за глобалната економија во наредниот период.