Додека американскиот претседател Доналд Трамп се подготвува за состанок со кинескиот лидер Си Џинпинг, САД го засилуваат притисокот врз мрежата кинески рафинерии кои, според американските тврдења, со години му овозможуваат на Иран милијарди долари приходи од продажба на нафта и покрај западните санкции, пишува CNN.

Во фокусот се таканаречените „teapot“ рафинерии во кинеската покраина Шандонг и околните подрачја. Станува збор за помали независни рафинерии кои со дозвола на Пекинг преработуваат иранска нафта во бензин, дизел и петрохемиски производи за кинескиот пазар. Токму овие компании во последните месеци станаа нова мета на американските санкции.

САД ја обвинуваат Кина за финансирање на Иран

Американското министерство за финансии непосредно пред патувањето на Трамп во Кина стави на црна листа 12 лица и компании поврзани со продажба и транспорт на иранска нафта кон Кина. Вашингтон тврди дека кинеските купувања на енергенси помагаат во финансирањето на иранските воени и паравоени активности.

Американскиот министер за финансии Скот Бесент го обвини Пекинг дека со купувањето иранска нафта „помага во финансирањето на иранските терористички мрежи“. Кина, меѓутоа, ги отфрла американските санкции и ги смета за незаконски. Пекинг дури им нареди на домашните компании да ги игнорираат американските мерки против поединечни рафинерии.

Рафинерии под зголемен надзор

CNN посети една од санкционираните рафинерии, „Hebei Xinhai Chemical Group“, сместена во индустриска зона недалеку од границата на покраините Шандонг и Хебеј. Околу погонот имало засилени безбедносни мерки, а обезбедувањето ја следело новинарската екипа и се обидувало да го спречи снимањето. САД уште минатата година ја обвинија оваа компанија дека купува нафта поврзана со иранската војска и дека користи танкери од таканаречената „флота во сенка“ за превоз на суровини. Компанијата одби да ги коментира обвинувањата. Американците од минатата година санкционираа вкупно пет кинески рафинерии, главно сместени токму во овој енергетски центар на источна Кина.

Малите рафинерии станаа клуч на кинеската енергетска безбедност

Аналитичарите тврдат дека овие помали рафинерии се важен дел од кинескиот енергетски систем бидејќи купуваат поевтина руска, венецуелска и иранска нафта која е под санкции.

„Тоа се мали компании кои работат со многу тенки профитни маржи. Попустите што ги добиваат за санкционираната нафта им овозможуваат да преживеат“, објасни Ерика Даунс од Универзитетот Колумбија.

Се проценува дека пред тензиите меѓу САД и Иран, иранската нафта сочинувала околу 13 отсто од кинескиот поморски увоз на нафта. По нарушувањата на пазарот и напетоста во Ормускиот Теснец, тој удел, според податоците на аналитичката куќа „Kpler“, пораснал на дури 18 отсто. Аналитичарката Мују Ксу предупредува дека Кина сака по секоја цена да осигура стабилно снабдување со енергија.

Како функционира „флотата во сенка“

Голем дел од иранската нафта кон Кина пристигнува преку сложена мрежа на танкери позната како „флота во сенка“. Станува збор главно за постари бродови кои користат разни методи за прикривање на потеклото на товарот. Танкерите често ги исклучуваат системите за следење, ја префрлаат нафтата од брод на брод на отворено море или товарот го прикажуваат како извоз од трети земји како Малезија или Индонезија. Особено важна точка стана просторот кај Сингапурскиот Теснец познат како EOPL (Eastern Outer Port Limits), каде десетици бродови ја префрлаат иранската нафта пред таа да го продолжи патот кон кинеските пристаништа.

Американската морнарица пресретнува танкери

Американската морнарица во последните месеци се обидува да запре дел од тие пратки. Еден од примерите беше танкерот „Herby“ под иранско знаме, кој американскиот разорувач „USS Rafael Peralta“ го пресретна додека се враќаше кон Иран. Според податоците од сателитското следење, овој танкер претходно го предал товарот на друг брод кај Сингапур, по што нафтата завршила во кинеското пристаниште Јантаи.

Иако Кина официјално не признава увоз на иранска нафта во сопствените царински податоци, западните аналитичари сметаат дека токму ваквиот систем на прикриени трансфери овозможува продолжување на трговијата и покрај санкциите.

Трговијата со иранска нафта така станува уште една точка на судир меѓу САД и Кина во моментот кога двете сили се обидуваат да ги стабилизираат односите. Вашингтон сака да ги пресече финансиските текови кон Техеран, додека Пекинг настојува да ја зачува енергетската безбедност. Во позадина на сè се води и поширока борба за глобално влијание, во која енергијата, санкциите и трговијата стануваат клучни геополитички оружја.