Растот на економиите на Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово,  Македонија и Србија ги надмина нивоата забележани пред избувнувањето на пандемијата и покрај последиците од руската инвазија на Украина, повисоките цени на енергијата и храната, неповолните временски услови, заострени услови за финансирање и значителна неизвесност, се наведува во најновиот денеска објавен Редовен економски извештај за Западен Балкан.

Изгледите за Западен Балкан се сè уште понеповолни, а растот на БДП се очекува да забави на 2,6 отсто во 2023 година, што првенствено ќе биде придонесено од приватната потрошувачка, извозот и, во некои земји, јавните инвестиции, се вели во извештајот.

Регионот сега се соочува со предизвици за обнова на тампон за да се подготви за идни шокови, како и спроведување реформи на страната на понудата за да се постават темелите за поодржлив и позелен раст, се вели во извештајот.

„Западен Балкан покажа извонредна издржливост и покрај значителните економски турбуленции“, рече Ксијаокинг Ју, директор на Светска банка за Западен Балкан. „Со цел успешно да се преброди невремето предизвикано од повеќекратните економски шокови, земјите од овој регион можат да постигнат значајни резултати со спроведување на реформи кои ја зголемуваат продуктивноста на среден рок, како што се забрзување на регионалната интеграција, подобрување на пазарната конкуренција, привлекување поквалитетни инвестиции и елиминирање на бариерите кои го ограничуваат учеството на работната сила, особено кај жените“.

Инфлацијата во Западен Балкан во 2022 година забележа највисоко ниво во претходните две децении, а ценовните притисоци останаа зголемени на почетокот на 2023 година, се вели во извештајот. Во повеќето земји од Западен Балкан, инфлацијата мерена со индексот на потрошувачките цени достигна врв на крајот на 2022 година, под влијание на растот на цените на енергијата и храната, а сега покажува знаци на смирување бидејќи надворешните двигатели стануваат се помалку изразени поради забавувањето во глобалниот економски раст. А сепак, инфлаторните притисоци сè уште се длабоко вкоренети, што бара дополнително заострување на монетарната политика.

Тие повисоки цени особено имаа сериозно влијание врз домаќинствата со ниски приходи, кои заедно со послабиот економски раст значително го забавија темпото на намалување на сиромаштијата, иако одредени позитивни ефекти од програмите за универзална државна поддршка насочени кон ублажување на последиците од енергетската криза се забележливо. Според извештајот, потенцијалните ограничувања во иднина вклучуваат помала надворешна побарувачка, што може негативно да влијае на заработката од извоз и да ги ограничи дознаките, и позатегнат фискален простор, кој продолжува да ја ограничува поддршката што може да им се обезбеди на домаќинствата.

„Најсиромашните домаќинства трошат многу поголем процент од својот приход на енергија и храна, а тоа се двете ставки од потрошувачката кошница чии цени најмногу пораснаа“, вели Сања Маџаревиќ-Шујстер, виш економист во Светска банка и еден. на главните автори на извештајот. „Тоа значи дека порастот на реалните трошоци на живот со кои се соочуваат посиромашните граѓани на земјите од Западен Балкан е многу поголем отколку што може да се заклучи од официјалните податоци за инфлацијата мерени со движењето на потрошувачките цени. При дефинирањето на ефективни политики кои ќе ги заштитат помалку богатите граѓани и ќе го стимулираат економскиот раст, важно е да се земе предвид варијабилноста на стапките на инфлација за различни типови на домаќинства“.

И покрај растот на вработеноста, темпото на создавање работни места забави во втората половина на 2022 година низ целиот Западен Балкан, се вели во извештајот. Најмногу се намали вработеноста во секторите земјоделство и јавна администрација, но забавување е забележано и во индустријата и услужниот сектор. Стапката на вработеност достигна историски максимум од 47 проценти во септември 2022 година, по што почна да опаѓа.

Среднорочните изгледи за Западен Балкан остануваат позитивни, иако се потребни реформи за да се забрза зелената транзиција и да се решат клучните структурни предизвици.

„Актуелната енергетска криза ја истакна потребата од забрзување на зелената транзиција низ Европа, вклучително и на Западен Балкан“, рече Ричард Рекорд, висок економист во Светската банка и еден од главните автори на извештајот. „Клучната почетна точка е забрзувањето на транзицијата кон утврдување на цените на емисиите на стакленички гасови и зголемувањето на опсегот на примена на фискалните мерки насочени кон заштита на животната средина, кои ги поттикнуваат граѓаните и стопанството да го намалат својот јаглероден интензитет“, велат од „Рекорд“. .

Една област каде што инвестициите можат да постигнат значајни економски резултати во Западен Балкан е енергетската ефикасност, се додава во извештајот. Дури и умереното зголемување на енергетската ефикасност на економијата би довело до големи заштеди во емисиите на стакленички гасови од производството на енергија, ќе го зголеми профитот на компаниите, ќе има значителни позитивни ефекти врз општеството и ќе помогне да се заштитат потрошувачите од идни шокови кои можат да бидат предизвикани од поскапувањето на електричната енергија. и гас.