Мини Шенген, Отворен Балкан, Оpen Balkan... Различни имиња на иницијатива започната кон крајот на 2019 година. Амбициозната идеја за обединет регион првично не ги привлече сите потенцијални учесници. По неа следеа Србија, Северна Македонија и Албанија. Шест години подоцна, никој не зборува за понатамошна интеграција. Дури ни за резултатите досега.

На почетокот немаше недостаток на ентузијазам, барем меѓу трите потписнички. Целта беше побрз проток на стоки, капитал и луѓе. Обединувањето на пазарот од 11 милиони луѓе, сепак, со текот на времето пропадна. Сосема сигурно и во заборав. За некои учесници, како што е Албанија, дури и Европската Унија веќе не изгледа толку далеку.

Така, Еди Рама, албанскиот премиер, уште кон средината на 2023 година изјави дека Отворениот Балкан „ја исполнил својата мисија“ со појаснување дека сега ќе се фрли со главата напред во Берлинскиот процес, пренесува Форбс Србија.

Во изборната трка во 2024 година во Северна Македонија, идејата за напуштање на Отворениот Балкан се прошири и меѓу некои партии. Министерот за надворешни работи на Северна Македонија, Бујар Османи, потоа објави дека понатамошното учество на оваа земја ќе биде разгледано и одлучено на затворената седница на Владата.

Официјално, никој не го напуштил Отворениот Балкан, ниту пак завршил, но вистина е дека во моментов не се работи на воведување нови процедури или олеснувања што би ги обединиле пазарите на трите земји.

Од отворен до затворен Балкан

Барајќи податоци за ефектите од иницијативата, повеќе како правило отколку како исклучок, соговорниците на Forbes Serbia признаа дека долго време не размислувале за Отворениот Балкан. Долго време тоа не беше тема на дискусија и разгледување. Токму така започна Страхиња Суботиќ, раководител на програмата и виш истражувач во Центарот за европски политики.

„Не се сеќавам дека некој неодамна го спомнал Отворениот Балкан. Ми се чини дека исчезна по инцидентот во Бањска. Тој процес го водеше дуото Рама-Вучиќ. Рама се чини дека се откажа од иницијативата. Тоа го кажа јавно“, вели Суботиќ.

Откако се интегрира со регионот, Албанија се сврте кон Европската Унија.

„Рама ја препозна можноста во европските интеграции и ја посвети целата своја енергија на нив. Тоа сега можете да го видите. Албанија ја престигна Србија во однос на отворените кластери. Во текот на четири години, Србија нема ниту нови кластери, ниту поглавја што се затворени. Ги имаме Црна Гора и Албанија, кои се на чело на интеграцијата во ЕУ. Ја имаме Србија која стагнира, а други кои не можат ниту да започнат преговори. Го имавме Отворениот Балкан, а сега се движиме кон затворен Балкан. Веќе ја нема таа европска перспектива. Во Србија поради недостаток на реформи, а другите поради нивните специфичности“, вели тој.

Само интегриран премин Прешево-Табановце

Едно од првите достигнувања на Отворениот Балкан беше интегрираниот граничен премин со Северна Македонија. Тој функционираше во 2019 година.

„Република Србија има еден интегриран граничен премин со Северна Македонија, а тоа е граничниот премин Прешево-Табановце“, изјавија од Царинската управа за Форбс Србија. 

Обработката на податоци што ја бараат царинските процедури во товарниот сообраќај не трае подолго од пет минути. Концептот на интегриран премин, кој функционира од 25 август 2019 година, овозможи само едно запирање за гранична (полициска и царинска) контрола.

На тоа место се обезбедува инспекциите да работат континуирано 24 часа на ден.

„Ветеринарните и фитосертификатите се меѓусебно признати во рамките на земјите-потписнички на иницијативата Отворен Балкан. Меѓусебно признавање на непредвидливи сертификати е само меѓу Република Србија и Република Северна Македонија. Земјите-потписнички на иницијативата Отворен Балкан, исто така, меѓусебно ги признаваат сертификатите на Овластени деловни субјекти (ОСС) за безбедност и сигурност“, додаваат од Царинската управа.

Побрз проток на стоки

Српската стопанска комора нагласува дека побрзиот проток на стоки преку границата е најважното достигнување на Отворениот Балкан. Тие велат дека процедурите за увоз-извоз меѓу трите земји се значително пократки.

„Трговијата со стоки од растително и животинско потекло, која е најсложена, е особено олеснета. Кај сите три членки на иницијативата Отворен Балкан, се прифаќаат резултатите од локалните лабораториски анализи, што значи дека нема дополнителни тестови. Фреквенцијата на земање примероци од производи е значително намалена, со забележано намалување на бројот на пратки кои не ги исполнувале условите за промет“, истакнува ПКС.

Од јули минатата година, на интегрираниот премин функционира систем со еден шалтер. Тоа значи дека документите се прегледуваат само еднаш, наместо контролата да ја вршат одделно полициите на Србија и Северна Македонија. Имено, во првата фаза, полицијата седеше во иста куќа, но имаше два шалтери.

Отворениот пазар донесе 351 работник

Заедничкиот пазар на трудот им се чинеше на граѓаните како една од најголемите предности на регионалната интеграција. Конечно профункционира во март 2024 година. Форбс Србија доби податоци од Националната служба за вработување за бројот на граѓани на Албанија и Северна Македонија кои на тој начин добиле работа во Србија.

„Од почетокот на спроведувањето на иницијативата Отворен Балкан досега, вкупно 351 лице добило бесплатен пристап до пазарот на трудот во Република Србија. Од нив, 350 лица се од Северна Македонија, а едно лице од Албанија“, одговорија од Националната служба за вработување.

Очигледно, ефектот од оваа мерка е занемарлив.