Одлуката на рускиот претседател Владимир Путин да ги признае двете области на истокот на Украина, Доњецк и Луганск, како независни држави и таму да испрати војска, ја потресе Европа. Говорот на Путин во понеделникот вечерта запрепасти многумина и наиде на остри критики.

Следниот ден, откако руската војска се појави во Донбас и Луганск, Западот ги презеде првите мерки за жестоко да ја казни Русија поради тоа. Британскиот премиер воведе санкции за пет руски банки и тројца наводни пријатели на Путин. Германскиот канцелар Олаф Шолц ја замрзна сертификацијата на гасоводот Северен тек 2, одлука која што некои ја поздравија, но и ја критикуваа.

Сегашната криза повторно предизвика гасна криза, која не е нова во односите со Русија и е во тек. Последната беше во Европа, во октомври 2021 година, кога цената на природниот гас се приближи до вредноста од 2.000 долари за 1.000 кубни метри гас. Наглото ладење, празните магацини, како и несогласувањето околу цената и неприфаќањето на долгорочните договори влијаеше на гасната криза, која беше надмината со воспоставување краткорочни договори, што беше критикувано од самиот руски претседател Путин.

Гасната или енергетската криза во Европа не е нова појава која постои во континуитет од 2006 година, во која се вмешани политиката и игрите на рутата Запад-Исток.

За ова пишуваше и покојниот поранешен руски премиер Евгениј Примаков во своето дело „Свет без Русија? До што води политичката кратковидост?“ А каде беше ЕУ, би се прашал некој, како трета, а за некои и четврта сила, која како што се испостави, има најголема потреба од руска нафта и гас повеќе од една деценија, и дека потребата и потрошувачката на енергија во овој во случај на гас, се зголемуваат за 7% секоја година до 2030 година со пораст на вкупниот бруто-домашен производ за 1,9% годишно за четири пати.

Она што е интересно е што Примаков наведува дека Русија обезбедува повеќе од 50 отсто од приходите на федералниот буџет од извозот на гас, а приходите од извозот на гас обезбедуваат 70 отсто од девизната заработка на Русија и 100 отсто од резервниот фонд и Фондот за грижа.

Географската положба на главните наоѓалишта на нафта и гас од Русија ќе биде актуелна во наредните децении.Затоа, во интерес на Русија беше да потпише долгорочни договори за испорака на нафта и особено гас, а интересно е што од исток до Западот никогаш не бил прекинат. По завршувањето на Студената војна, беа поставени нови цевководи, кои ја поврзуваа Русија со европските потрошувачи.

Патем, Русија нагло се пресели на пазарната патека од 2006 година. Таа одби да ги намали цените на нафтата и гасот, што особено предизвика револт кај членките на Комонвелтот на независни држави. Затоа Русија одлучи да ги диференцира цените, што е присутно само во преодниот период и е поврзано со исполнувањето на обврските од страна на земјата-членка на ЗНД во однос на транспортот на нафта и гас низ нејзината територија.

Прашањето за енергетска безбедност

Што е енергетска безбедност? Ова е првенствено отсуство на еднострана гаранција за испораките, како што се толкува на Запад, што се покажа за време на подготовката на документите на самитот на „осумте“ во Санкт Петербург во 2006 година. Енергетската безбедност треба да вклучува „тројна“ гаранција: испораки од земјите производители, транспортна гаранција од земји низ чија територија се врши, гаранција за побарувачка од земјите потрошувачи. Сите тие треба да ја споделат одговорноста и ризиците за континуираното функционирање на глобалната енергија.

Пресвртна 2006 година

Изминатата 2021 година беше најважната година во однос на енергијата. Имено, во тој период два настани се одразија на односите на Русија со странските партнери во областа на енергетиката, што предизвика најголем бран напади врз нејзината политика. Првиот од нив е кулминација на конфликтот со Украина, преку чија територија беше поставен гасовод за извоз на руски гас во централна Европа, а вториот е во однос на странскиот оператор во однос на проектот за гасното поле Сахалин-2. 

Во 2005 година во Украина се случи Портокаловата револуција, кога на власт дојдоа луѓе кои воопшто не беа симпатични за Москва, како што рекоа во нивните изјави и антируската политика. Новата ситуација се одрази и на руско-украинските односи во енергетската сфера. Украина го отфрли предлогот на Гаспром да седне на преговарачка маса во отсуство на договор за цената. „Газпром“, од своја страна, најпрвин издаде предупредување, а потоа ја прекина испораката на гас за Украина, што, според тогашното мислење на Москва, не требаше да влијае на испораката на гас за странските потрошувачи. Меѓутоа, како што пишува Примаков, украински „Нафтогас“ решил да ѝ стапне на нерв на Москва и почнал да зема гас кој бил наменет за западноевропските потрошувачи. Обновувањето на испораката на гас во целост дојде дури откако украинската страна се согласи на преговори и престана да зема гас од гасоводот што минува низ нејзината територија.

Намалените испораки на гас преку украинска територија беа повторени во 2008 година, кога украинската страна одби да потпише документ за долгот за увоз на гас, кој достигна износ од 1,5 милијарди долари. Ситуацијата се нормализира кога Киев го одобри потпишувањето на еден таков документ.

Политика и гас

За степенот до кој политиката се меша во испораката на гас зборува и Примаков, кој ја напиша изградбата на Северен тек 1 (која во меѓувреме е завршена) и предвидува транспорт на гас по рута долга 1.200 километри од руските наоѓалишта на гас до Германија. Во меѓувреме, Русија оттогаш го заврши Северен тек 2. 

Партнери на Гаспром, чиј удел е 51 отсто, се два германски концерни и една холандска корпорација „Газуин“. Проектот „Северен тек“ содржи позитивни моменти и за руските производители и за европските потрошувачи. Првата е доверливоста на снабдувањето, која зависи исклучиво од Гаспром како единствен производител. Транспортот на гас преку Украина се намалува, а 84 отсто од испораките на гас поминале низ левиот дел на гасоводот. Со гасоводите Северен тек 1 и 2, клиентите во Германија, Белгија и Франција добиваат сигурен снабдувач, а отворена е опцијата за Обединетото Кралство, Холандија и Данска да се приклучат на овој бизнис. Исто така, гасоводот не минува низ земји кои би можеле политички да ја уценуваат Русија и да и го одземат гасот. Затоа, најгласни критичари на овој проект беа Полска, Украина и балтичките земји, кои беа лишени од огромниот профит од транзитот и опцијата постојано да ја зголемуваат цената на транспортниот гас.

За ЕУ, и покрај се, како и за Вашингтон, најважна беше ратификацијата на Договорот за енергетска повелба, со кој, според мислењето на ЕУ, се воспоставуваат правила за соработка во областа на енергетиката. Повелбата утврдува важни принципи: охрабрување на странски инвестиции во енергија, слободна трговија со енергетски ресурси, слобода на транзит преку гасоводи и мрежи... Иако на Русија за тоа и се замерува, Норвешка навистина ја потпиша енергетската повелба, но никогаш не ја ратификуваше.

Извор: курир.рс