Беше најавена како револуција. „Отворен Балкан“ отвори заеднички пазар на трудот минатата година, на 1 март. Ова им овозможува на граѓаните на Србија, Северна Македонија и Албанија да се натпреваруваат и да бараат работа подеднакво во сите три земји. Според извештајот од крајот на ноември минатата година, забрзаната и поедноставена постапка не ги донесе очекуваните резултати, пишува српски Форбс.

„Истиот пат можеше да се следи преку иницијативата за Регионалниот економски простор, кој ги вклучува и другите земји од Западен Балкан. Таа, исто така, предвидува отворање на пазарите на трудот и поголема мобилност на луѓето низ земјите од регионот.

Три барања од Албанија

Она што не е завршено во овој процес е всушност застој на унифицираниот пазар на трудот на „Отворен Балкан“.

„Во декември, побарав од Министерството за внатрешни работи податоци за тоа колку апликации за слободен пристап до пазарот на трудот се прифатени. Од 1 март до крајот на ноември, беа одобрени 285 апликации. Имаше 282 од Северна Македонија, а само три од Албанија“, рече Драгана Ѓурица, генерален секретар на Европското движење во Србија.

Во исто време, бројот на работни дозволи издадени од Националната служба за вработување на граѓани на други земји се мери во илјадници.

„Граѓаните сè уште претпочитаат да поминат низ старата постапка преку Националната служба за вработување. Проблемот е што прашањето за социјално и здравствено осигурување не е забрзано. Овие процедури траат толку долго како и претходно. Така, во 2023 година, кога отворениот пазар на трудот не стапи на сила, 311 работни дозволи беа издадени на граѓани на Северна Македонија, а 94 на граѓани на Албанија. Од почетокот на Отворениот Балкан, всушност има пад“, објаснува Драгана Ѓурица.

Дел од интеграција, а не замена

Беше објавено дека слободниот пристап до пазарот на трудот од околу 11 милиони жители ќе спречи понатамошно одлив на мозоци и млади од регионот, дозволувајќи им да работат во соседството. Сепак, многу повеќе отколку од Северна Македонија и Албанија, луѓе од Шри Ланка, Непал, Пакистан итн. се вработени во Србија.

Од друга страна, идејата за проширување на Европската Унија се оживеа. Обратно пропорционално на овој ентузијазам, Отворен Балкан ја губи политичката поддршка.

„Приказната се враќа на Заедничкиот регионален пазар, на Планот за развој. Сега е јасно дека регионалната соработка е дел од интеграцијата, а не нивна замена“, нагласува Ѓурица.

И тоа беше најголемиот страв на регионот кога беа во движење Мини Шенген и Отворен Балкан. Но, таква беше и идејата за единствен регионален простор.

Ефекти од ЦЕФТА договорот

Од друга страна, благодарение на ЦЕФТА договорот, трговијата меѓу земјите учеснички е повеќе од двојно зголемена од 2007 година до денес. Како дел од овој процес, беа укинати роаминг трошоците во регионот. А само пред неколку дена, како што на шега вели бизнис заедницата, беше укинат и „банкарскиот роаминг“. Ова се однесува на пристапот до SEPA, систем за плаќање што ги елиминира трошоците за деловни трансакции.

„Не постои механизам што може да ги принуди членовите да се придржуваат до договорот“, вели Андреа Матијевиќ, експерт за ЦЕФТА во Институтот за политички студии. „Затоа се појавуваат проблеми. Постојат нетарифни бариери. Ќе следи Заедничкиот регионален пазар. Тој носи и политички мандат, а тоа ги влошува економските проблеми. Ако проблемите не се решат во рамките на ЦЕФТА, тие нема да се решат на ниво на Заедничкиот регионален пазар.“

Договори што чекаат ратификација

Договор што, на пример, би можел да има влијание врз решавањето на нетарифните бариери сè уште не е ратификуван во Србија. Тоа е договор за геополитичко блокирање. Тој е еден од осумте потпишани во октомври минатата година.

Во октомври 2024 година, договорните страни на ЦЕФТА се согласија да потпишат осум протоколи и една препорака. Целта е да се подобри меѓурегионалната мобилност во Западен Балкан. Осум месеци подоцна, три стапија во сила во сите шест земји. Ратификацијата на преостанатите е сè уште во тек. Усвоените протоколи се однесуваат на интелектуалната сопственост, како и на трговијата со услуги“, пишува медиумот.

Фото:МИА