Договорот за царини и трговија, постигнат на 27 јули од претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, и претседателот на САД, Доналд Трамп, предизвика жестока дебата во Европа за тоа колку е навистина успешен договорот. Додека „двата табора“ дебатираат дали ЕУ е „победник или губитник“ во овие преговори, Европската комисија се огласи, објаснувајќи ги сите детали од договорот.

Во соопштението се потсетува дека трансатлантското партнерство е клучна артерија на светската трговија и најважниот билатерален трговски и инвестициски однос во светот.

„Трговијата со стоки и услуги меѓу ЕУ и САД се дуплираше во текот на изминатата деценија, надминувајќи 1,6 трилиони евра во 2024 година, од кои 867 милијарди евра се трговија со стоки и 817 милијарди евра услуги. Ова значи дека стоки и услуги во вредност од над 4,2 трилиони евра го преминуваат Атлантикот секој ден. Ова длабоко и сеопфатно партнерство е изградено врз взаемни инвестиции. Во 2022 година, компаниите од ЕУ и САД инвестираа вкупно 5,3 трилиони евра една во друга“, се вели во образложението на царинскиот договор меѓу ЕУ и САД.

Во него се нагласува дека овој политички договор ја враќа стабилноста и предвидливоста за граѓаните и бизнисите од двете страни на Атлантикот, како и обезбедува континуиран пристап до американскиот пазар за извозниците од ЕУ, со што се зачувуваат длабоко интегрираните вредносни синџири. Многу од нив зависат од малите и средни претпријатија и ефикасно ги штитат работните места. Исто така, се поставува основата за понатамошна соработка меѓу ЕУ и САД.

Во политичкиот договор од 27 јули 2025 година, претседателите фон дер Лајен и Трамп се согласија за клучните параметри на трговските односи меѓу ЕУ и САД. Ова е првиот чекор во процес кој ќе се проширува со текот на времето, опфаќајќи дополнителни области и дополнително подобрувајќи го пристапот до пазарот.

Клучните обврски од двете страни вклучуваат:

Воспоставување на единствено, сеопфатно ограничување на царината на САД од 15% за стоките од ЕУ. Од 1 август, САД ќе ја применуваат оваа максимална царина на огромното мнозинство од извозот на ЕУ. Ова е сеопфатна стапка која ја вклучува и MFN (најповластена нација) царината, која претходно беше дополнување на другите царини наметнати од САД.

Стапката од 15% ќе се применува на речиси целиот извоз на ЕУ кој моментално подлежи на реципрочни царини (освен кога MFN стапката на САД надминува 15%, во кој случај се применува само MFN стапката, без дополнителни царини).

Стапката од 15 проценти се применува и за автомобили и делови за автомобили, кои моментално подлежат на царинска стапка до 25 проценти, со дополнителна MFN царина од 2,5 проценти, со што веднаш се намалува царинското оптоварување.

Стапката од 15 проценти ќе се применува и за можни идни тарифи за фармацевтски производи и полупроводници, вклучувајќи ги и оние наметнати согласно Член 232. Додека не се донесе одлука за овие тарифи, овие производи ќе подлежат само на американските тарифи со повластена понуда (MFN).

Специјален третман за стратешки производи. Од 1 август 2025 година, американските тарифи за авиони и делови за авиони од ЕУ, одредени хемикалии, генерички лекови и суровини ќе бидат вратени на нивните нивоа од пред јануари. Ова обезбедува моментално олеснување на тарифите за клучните индустрии на ЕУ додека страните преговараат за проширен список на производи.

Заедничка акција за заштита на секторите за челик, алуминиум и бакар од нелојална конкуренција. Глобалниот прекумерен капацитет им се заканува и на индустриите на ЕУ и на САД. Заедно, тие ќе воспостават квоти за извоз на ЕУ врз основа на историски нивоа, намалувајќи ги сегашните тарифи за 50 проценти, а воедно ќе обезбедат фер конкуренција.

Либерализација на одредена трговија од интерес за САД со ЕУ. Увозниците и потрошувачите од ЕУ ќе заштедат околу 5 милијарди евра годишно во царини, додека клучните индустриски и земјоделски чувствителни области на ЕУ ќе останат заштитени.

Отстранување на веќе ниските царини за индустриски стоки. Царините на ЕУ со повластен ценовен договор (MFN) за индустриски стоки се генерално ниски; ЕУ сега ќе ги отстрани овие преостанати ниски царини за американски индустриски стоки.

Подобар пристап до пазарот на ЕУ за ограничени количини на американски рибни производи. Оваа дополнителна либерализација на пазарот се однесува на производи како што се алјаски полок, пацифички лосос и ракчиња - сите во рамките на царинските квоти - и е од корист за индустријата за преработка на риба на ЕУ.

Подобар пристап до пазарот за одредени несензитивни американски земјоделски производи во вредност од 7,5 милијарди евра. Производи како што се соино масло, семе за садење, житарки, јаткасти плодови и преработена храна како што се кечап, какао и бисквити ќе имаат подобар пристап до пазарот на ЕУ - исто така во рамките на квоти - намалувајќи ги трошоците за земјоделците и преработувачите од ЕУ, а воедно заштитувајќи ги чувствителните сектори.

Намалување на нетарифните бариери, вклучително и соработка за автомобилските стандарди и санитарните и фитосанитарните (SPS) мерки, како и преку олеснување на меѓусебното признавање на сертификатите за сообразност во дополнителни индустриски сектори.

Зајакнување на соработката во областа на економската безбедност. ЕУ и САД ќе ја подобрат отпорноста на синџирите на снабдување и ќе се справат со прашањата поврзани со антитрговските политики и практики. Тие, исто така, ќе продолжат да соработуваат во областа на контролата на инвестициите и извозот.

Обезбедување сигурен пристап до критична енергија и снабдување ориентирано кон иднината. ЕУ има намера да купи американски течен природен гас (LNG), нафта и нуклеарни производи во вредност од 750 милијарди долари (околу 700 милијарди евра) во текот на следните три години, помагајќи да се замени рускиот гас и нафта на пазарот на ЕУ. Исто така, планира да купи американски чипови за вештачка интелигенција во вредност од 40 милијарди евра за да ја одржи својата технолошка предност.

Поттикнување и олеснување на меѓусебните инвестиции. Компаниите од ЕУ изразија интерес да инвестираат најмалку 600 милијарди долари (околу 550 милијарди евра) во САД до 2029 година, дополнително зајакнувајќи го постојниот инвестициски капитал од 2,4 трилиони евра.

Политичкиот договор меѓу Урсула фон дер Лајен и претседателот Трамп им служи на основните економски интереси на ЕУ во однос на стабилните и предвидливи трговски и инвестициски односи меѓу ЕУ и САД. Во исто време, целосно го почитува регулаторниот суверенитет на ЕУ и ги штити чувствителните делови од земјоделството на ЕУ, како што се говедското и живинското месо.

Како европските политичари гледаат на трговскиот договор меѓу ЕУ и САД?

Откако деталите од договорот беа објавени, пристигнаа првите реакции од европските политичари. Првите остри зборови дојдоа од Унгарија, од премиерот Виктор Орбан, постојан противник на ЕК и Урсула фон дер Лајен. И овој пат, тој не ги штедеше зборовите, опишувајќи ги преговорите како „Трамп ја изеде фон дер Лајен за појадок“, критикувајќи го она што го смета за слабост на преговарачката позиција на ЕУ.

Тој исто така рече дека договорот меѓу САД и Велика Британија е „многу подобар од овој“, што го отежнува договорот со ЕУ да се нарече успешен според него.

За разлика од Орбан, неговиот италијански колега има сосема спротивен став. Премиерката Џорџија Мелони, сојузник на американскиот претседател Доналд Трамп по многу прашања, го поздрави трговскиот договор меѓу ЕУ и САД.

Зборувајќи на самитот во Етиопија, Мелони рече дека „ескалацијата на трговијата меѓу Европа и САД би имала непредвидливи последици“, но додаде дека треба дополнително да ги проучи деталите од договорот.

Мелони нагласи дека е позитивна оти договорот воопшто е постигнат. Десничарскиот лидер на Италија рече дека Рим ќе испита дали се можни исклучоци, „особено за некои земјоделски производи“.

Францускиот премиер Франсоа Бајру го нарече новиот трговски договор меѓу Европската Унија и САД „мрачен ден“ за Европа, обвинувајќи го блокот дека се потчинува на притисокот од САД.

„Ова е мрачен ден кога унијата на слободни народи, обединети во своите вредности и во одбрана на своите интереси, се предава на покорноста“, рече Бајру на социјалната мрежа X.