Трговските тензии меѓу Пекинг и Вашингтон поттикнуваат „прилив“ на финансирање.

Доминацијата на Пекинг во ретките земни метали, клучни за индустриите од автомобилската до електрониката, предизвика брзање кај купувачите да ги набават металите на друго место, со повеќе од 30 проекти закажани за производство оваа деценија.

Според „Адамас интелиџенс“, на пат се 33 „напредни“ проекти кои треба да започнат со работа во делови од светот, вклучувајќи ја Европа, Африка и Австралија, во рок од пет години, објави „Фајненшл тајмс“.

Консултантската компанија, која следи повеќе од 300 проекти за ретки земни метали низ целиот свет, соопшти дека има „голем прилив на јавно и приватно финансирање што оди во просторот на ретки земни метали“.

Кина доминира во производството на ретки земни елементи што се користат во трајни магнети што се користат во индустриите критични за енергетската транзиција, како што се ветерните турбини и електричните возила, ставајќи ги металите во центарот на трговските тензии со Соединетите Американски Држави. Но, изградбата на нови рудници е исклучително скапа, ризична и одзема многу време.

Се очекува побарувачката за перманентни магнети направени од неодимиум, железо и бор - најсилниот вид перманентен магнет што се користи во автомобилите и роботиката - да порасне петкратно само во Соединетите Држави во деценијата до 2035 година.

Трката за обезбедување резерви се интензивираше минатата година откако Пекинг воведе ограничувања за извоз на некои ретки земни елементи, а администрацијата на Трамп во Соединетите Држави ги засили своите напори, вклучително и стекнување удел во MP Materials со седиште во Невада.

Соединетите Држави, исто така, склучија договори за снабдување со други земји.

„2025 година беше огромна година за ретките земни елементи. Не можете да имате една земја да доминира со толку важен минерал“, рече Џорџ Бенет, извршен директор на рударската компанија Rainbow Rare Earths.

Напорите за доведување нови резерви даваат плод, според консултантската компанија за минерали Project Blue. До 2030 година, се проценува дека уделот на Пекинг во рафинирањето на ретки земни елементи се намалил од речиси 90 проценти на помалку од 80 проценти од глобалната понуда.

Консултантската компанија очекува контролата на Кина врз глобалните рударски резерви да се намали од речиси 70 проценти на околу 60 проценти.

Недостатокот на материјалот „го насочи вниманието на раководителите и владите кон кршливоста на нашите производствени синџири на снабдување“, рече Каролин Месекар од агенцијата за известување за цени Fastmarkets.

„Преминавме од свет каде што можеби ќе треба да платите малку повеќе во свет каде што можеби нема да можете да го добиете материјалот по која било цена“, додаде таа.

Кина има контрола врз ретките земни елементи

Ретките земни елементи (РЕЕ) се група од 17 метали чија денешна технологија е практично неуништлива. Тие се користат во паметни телефони, електрични автомобили, ветерни турбини, напредна електроника и најчувствителните сегменти на воената индустрија - од ракетно насочување до делови од млазни мотори.

Иако тие се клучни за модерната економија и одбрана, глобалниот синџир на снабдување со ретки земни елементи сега е исклучително концентриран. Кина доминира не само во рударството, туку и во рафинирањето и сепарацијата, најкомплицираниот и најскапиот дел од процесот.

До средината на 2020-тите, Кина контролираше околу 70 проценти од рударството во светот, околу 90 проценти од преработката и речиси 99 проценти од рафинирањето на тешки ретки земни метали, стратешка предност што Пекинг отворено ја користи како геополитичко оружје.

Тешки ретки земни метали

Особено проблематични се таканаречените тешки ретки земни метали како што се диспрозиум (Dy) и тербиум (Tb). Овие метали се неопходни за производство на високотемпературни магнети и компоненти што се користат во воената технологија - вклучувајќи млазни мотори, радари и системи за водење ракети.

Проблемот е едноставен - тешките ретки земни метали сега се преработуваат речиси исклучиво во Кина. Ова значи дека дури и ако рудата се минира надвор од Кина, последниот „критичен чекор“ обично мора да се заврши во кинески фабрики.

Историја на стратешки план

Комерцијалното производство на ретки земни метали се разви сериозно во средината на 20 век. Првично, САД и Европа го водеа патот. Рудникот „Американ Маунтин Пас“ во Калифорнија, откриен во 1949 година, стана најголем извор на ретки земни метали во светот од 1960-тите до крајот на 1980-тите.

Во овој период, САД и нивните сојузници го задоволуваа поголемиот дел од светската побарувачка, користејќи нова технологија за сепарација - екстракција со растворувач.

Кина ги препозна ретките земни метали како стратешки ресурс во 1980-тите. Во 1992 година, Денг Сјаопинг изговори реченица што стана симбол на кинеската стратегија: „Блискиот Исток има нафта, Кина има ретки земни метали“.

Оттогаш, Пекинг ги забрзува инвестициите во рудници, преработка и извоз. Кинеските компании агресивно го прошируваат производството и ги намалуваат цените на светскиот пазар.

До средината на 1990-тите, Кина веќе произведуваше над 85 проценти од ретките земни метали во светот.

Зошто Кина доминира во преработката?

Доминацијата на Кина не е случајна, туку е резултат на неколку фактори кои меѓусебно се се зајакнуваат: 

- државни субвенции и стратешка индустриска политика;

- пониски трошоци и децении инвестиции во знаење;

- помалку строги еколошки стандарди (особено порано);

- градење на комплетен синџир: од руда до магнет и,

- контрола на тешките ретки земни метали, кои технолошки и хемиски се најтешки за одвојување

Со други зборови, Кина не го држи пазарот затоа што има најмногу руда, туку затоа што има најмногу фабрики што можат да ја претворат рудата во употреблив производ.

Во последниве години, САД, Австралија и Европа започнаа проекти за намалување на зависноста од Кина. Сепак, процесот е бавен, скап и полн со пречки.

Кина останува доминантна

И покрај новите проекти, кинеската доминација - особено во тешките ретки земни метали - останува речиси целосна.

Западните компании се соочуваат со:

- долги процеси на лиценцирање;

- еколошки стандарди и отпад;

- недостаток на експерти (знаење изгубено со децении) и,

- огромни трошоци за скалирање.

Во меѓувреме, Кина веќе ја изгради инфраструктурата, луѓето, искуството и индустриската логика што се создаваше повеќе од 30 години.