По првичните американско-израелски напади врз Иран, финансиските пазари очекуваа краткорочни економски последици. Но, три недели подоцна станува јасно дека долготрајниот конфликт може да предизвика сериозен глобален шок – од раст на цените на енергенсите до забавување на економскиот раст и повторно зголемување на инфлацијата.

Во првите денови по нападите, инвеститорите сметаа дека кризата брзо ќе се смири. „Голдман Сакс“ тогаш прогнозираше само привремени нарушувања, со очекување цената на нафтата да остане под 80 долари за барел.

Сега ситуацијата е значително променета. Цената на нафтата надмина 100 долари, цените на гасот во Европа се удвоија, а нестабилноста на пазарите расте. Централните банки, вклучително и Федералните резерви на САД, Банката на Англија и Европската централна банка, предупредуваат дека војната може дополнително да ја зголеми инфлацијата и да го успори глобалниот раст.

-Пазарите сè уште веруваат дека војната ќе заврши брзо, но ризиците се јасни – се заканува сценарио на стагфлација – предупредува Алберт Едвардс од „Сосиете Женерал“.

Енергетскиот шок веќе се прелева во реалната економија. Последиците се чувствуваат преку растот на цените на горивата, откажување летови и нарушувања во сообраќајот какви што не се видени од пандемијата.

Најпогодена е европската индустрија, која сè уште се опоравува од енергетскиот удар по руската инвазија врз Украина. Компании како BASF веќе ги зголемуваат цените, додека други предупредуваат на ризици за производството. Истовремено, растат цените на ѓубривата, што создава дополнителен притисок врз земјоделството и отвора простор за нов бран поскапувања на храната.

Иран дополнително ја зголемува неизвесноста со предупредувања дека цената на нафтата може да достигне и 200 долари за барел. Клучна точка останува Ормускиот теснец, низ кој минува околу 20% од светската нафта.

Аналитичарите предупредуваат дека евентуална долготрајна блокада на овој премин може да предизвика шок споредлив со комбинација од пандемијата и војната во Украина.

Според проценките на „Барклис“, просечна цена на нафтата од 100 долари во 2026 година би го намалила глобалниот раст за 0,2 процентни поени, додека инфлацијата би се зголемила за 0,7 поени. Во екстремен сценарио, со цени над 170 долари, светот би можел да влезе во рецесија.

Иако постојат одредени причини за умерен оптимизам – како поголемата енергетска независност на САД и диверзификацијата на снабдувањето во Европа – економистите предупредуваат дека светот денес е многу почувствителен на вакви шокови поради поврзаноста на глобалните синџири на снабдување.

Заклучокот е јасен: дури и ако конфликтот се стабилизира, последиците врз глобалната економија може да бидат долготрајни.