Во 1973 година, ембаргото за нафта му даде добра лекција на индустријализираниот свет: кој и да го контролира снабдувањето со енергија може да ја обликува глобалната политика. Со децении потоа, геополитиката се врти околу нафтените полиња на Блискиот Исток и руските гасоводи.

Половина век подоцна, светот се обидува да се ослободи од оваа зависност. Сепак, енергетската транзиција можеби нема да го елиминира феноменот, туку само може да го премести.

Наместо барели сурова нафта, стратешките суровини сега се литиум, кобалт, никел, бакар и ретки земјени елементи, заедно со капацитетот за нивно претворање во батерии, магнети и компоненти на мрежата. Ветувањето за декарбонизација беше ослободување од „кралевите на нафтата“. Новата реалност е посложена: моќта се менува, а не исчезнува.

„Во свет на високи геополитички тензии, критичните минерали станаа проблем од прв ред во заштитата на глобалната енергетска и економска безбедност“, рече Фатих Бирол од Меѓународната агенција за енергија. 

Вели дека дури и на добро снабден пазар, синџирите на снабдување за критични минерали можат да бидат многу ранливи на шокови во снабдувањето, без разлика дали станува збор за екстремни временски услови, технички дефекти или прекини во трговијата, предизвикувајќи скок на цените.

Податоците се јасни. Електричните возила бараат приближно пет до шестпати повеќе минерали од конвенционалните автомобили. Ветерните турбини бараат магнети од ретки земјени материјали. Сончевите панели и преносните мрежи бараат големи количини на бакар. Побарувачката за литиум, кобалт и никел брзо расте паралелно со експанзијата на технологиите за батерии.

Рударството е само првиот чекор. Суровините мора хемиски да се обработуваат и рафинираат во високопрецизни влезни материјали за батерии, магнети и мрежни компоненти. Фазата на обработка, позната како преработка, е капитално интензивна, еколошки предизвикувачка и концентрирана само во неколку земји. Кај многу критични минерали, Кина не доминира во самите наоѓалишта; наместо тоа, ги контролира фабриките што ги претвораат овие ресурси во индустриски суровини.

На пазарот на нафта, понудата беше концентрирана, но побарувачката беше универзална. На пазарот на минерали, и рударството и преработката се географски концентрирани. Ова ги прави синџирите за снабдување со чиста енергија потенцијално ранливи на манипулации. Геополитичкото влијание доаѓа не само од геологијата, туку и од контролата врз фазите на преработка и рафинирање во синџирот на снабдување.

Ако една земја покажува како политиката за минерали може да ги зголеми влоговите, тоа е Кина.

Пекинг не ги контролира светските резерви на минерали. Но, во текот на две децении изгради доминација во рафинирањето и преработката на средниот тек, преземајќи еколошки и финансиски ризици што другите земји ги избегнуваа. Денес, Кина е водечки производител  за литиум, процесор за ретки метали и компоненти за батерии, пренесува Forbes Bosna.

foto printskrin youtube