Пазарите на земјите во развој имаа добар почеток на 2026 година, значително надминувајќи ги развиените пазари, но нивниот раст беше запрен во март поради војната меѓу Соединетите Американски Држави, Израел и Иран, објави „Рајфајзен Капитал Менаџмент“.

Влијанието на конфликтот е тешко да се процени со оглед на различните можни сценарија, при што енергетски зависните пазари во развој беа особено изложени.

Војната со Иран го запре растот на пазарот

Глобалниот индекс на пазарите во развој порасна за речиси 15 отсто (во американски долари) во првите два месеци од годината. За споредба, развиените пазари постигнаа раст од околу 3 отсто во истиот период. Сепак, на почетокот на март, воените операции на САД и Израел против Иран нагло го прекинаа овој тренд на раст. И покрај ова, реакциите на пазарот засега се умерени. Индексот на берзите во развој падна за околу 7 отсто во првите две недели од март, додека падот на развиените пазари изнесуваше околу 4 отсто (во долари). Генерално, пазарите во развој продолжуваат да бележат значителен раст од почетокот на годината. Многу инвеститори ја намалија изложеноста на ризик или привремено ги суспендираа инвестициите во поризични средства, како што се акции и обврзници на пазарите во развој. Сепак, засега нема знаци на паника.

Без паника, но со претпазливост и чекање на развојот на ситуацијата

Економските и геополитичките последици од конфликтот во Персискиот Залив во моментов е тешко прецизно да се проценат, земајќи ги предвид големиот број можни сценарија за понатамошен развој на настаните. Во помалку поволно сценарио, негативните ефекти би можеле особено силно да ги погодат пазарите во развој, особено земјите кои во голема мера зависат од увозот на енергија од земјите од Заливот, како и од трговските патишта низ Персискиот Залив и Црвеното Море. Затоа не е изненадувачки што индексите на берзата и валутите на поединечните пазари во развој реагираа со различен интензитет.

Ормутскиот теснец како клучен имот на Иран

Во средината на март, Иран практично го блокираше Ормутскиот теснец, дозволувајќи само ограничен број бродови да поминат. Во исто време, цените на нафтата - а во некои региони и цените на гасот - нагло се зголемија поради прекини во снабдувањето и зголемена неизвесност на пазарите. Од економска гледна точка, не е клучно колку ќе пораснат цените на енергијата, туку колку долго ќе останат на покачено ниво.

Големите економии како Кина и Индија се особено зависни од увозот на нафта и гас од регионот на Персискиот Залив и се соочуваат со дополнителни геополитички предизвици поради конфликтот со Иран.

За Кина, која веќе се соочува со слаба домашна побарувачка, ниска профитабилност на многу компании и забавување на економскиот раст, овој развој на настаните доаѓа во многу неповолно време. Сепак, треба да се нагласи дека Кина има големи стратешки резерви на нафта и засега успева да снабдува иранска нафта.

Индија, во случај на продолжена блокада на Ормутскиот теснец, би можела да се соочи со посериозни проблеми дури и пред Кина, иако дел од загубите би можеле да се ублажат со зголемен увоз на руска нафта.

Латинска Америка е значително помалку директно изложена на ризик, а земји како Бразил и Колумбија би можеле дури и да профитираат од порастот на цените на нафтата како извозници на енергенси. 

Во Централна и Источна Европа, постои голема чувствителност на движењата на цените на енергијата и трошоците за транспорт. Во случај на посилен инфлациски притисок, централните банки би можеле да бидат принудени да реагираат. И тука, клучен фактор е времетраењето на нарушувањето на цените на енергијата.