Неодиумот е еден од минералите што се наоѓаат на дното од периодниот систем, кои се неопходни за секојдневниот живот. Овој елемент е меѓу највредните, бидејќи е широко користен во таканаречените „трајни“ магнети, a Кина речиси го монополизира неговиот процес на обработка.

Поради ова, неодиумот и другите ретки земји станаа клучен фактор во трговските тензии меѓу САД и Кина, првата и втората најголема економија во светот.

Голем дел од американското производство, автомобили, авиони, апарати за домаќинство, би биле онеспособени без пристап до неодиум. Елементот сочинува околу 30 oтсто од масата на трајните магнети, според Род Егерт, професор од Колорадо.

Неодимиумските магнети се многу мали, но исклучително моќни.

„Ако ги ставите до фрижидерот, фрижидерот ќе падне“, вели Грејслин Баскаран, директорка на Програмата за безбедност на критични минерали во Центарот за стратешки и меѓународни студии.

Магнетите базирани на неодиум напојуваат различни мотори. За разлика од традиционалните магнети, тие не го губат својот магнетизам кога се изложени на константна електрична струја што ги напојува моторите.

Затоа тие се клучни за американското производство на автомобилски мотори, од едноставни мотори што ги напојуваат бришачите на шофершајбната до сложени мотори што ги напојуваат електричните возила. Тие се наоѓаат и во многу апарати за домаќинство, како што се електрични алати и клима уреди, како и во мотори на авиони и ветерни турбини, објавува CNN.

Администрацијата на Доналд Трамп тврди дека неодиумот и другите ретки земни елементи се толку важни за САД што пристапот до нив е прашање на национална безбедност. Но, Кина доминира во преработката на ретки земни елементи, што ѝ дава огромна моќ за преговарање во трговските разговори. Кина обработува 90% од капацитетот потребен за претворање на рудата во употребливи минерали.

„Ретките земни елементи не се ретки“, вели Игор Хулак, партнер за енергија и ресурси во консултантската фирма „Кирни“. „Тие можат да се најдат во многу земји и на различни континенти“.

Преработката, објаснува Хулак, е макотрпен процес. Потребна е многу енергија за загревање на рудата, а потоа нејзино третирање со хемикалии за екстракција на ретките земни елементи. Крајниот производ, исто така, создава токсичен отпад, од кој дел е радиоактивен.

Соединетите Американски Држави се обидуваат да се ослободат од зависноста од кинеското производство. Порано овој месец, претседателот Доналд Трамп објави планови за создавање стратешки резерви на ретки земни елементи. Владата на САД субвенционира проекти за зголемување на домашното рударство и преработка. Но, ќе бидат потребни многу години за да се достигне достапноста што Кина моментално ја нуди, што ѝ дава на таа земја постојана контрола врз елементите.

„Потребни се неколку години за да се воведе нова руда или фабрика за преработка во производство, дури и од моментот кога се донесува одлуката за изградба“, вели Егерт.

Со оглед на доминацијата на пазарот на Кина и предностите што доаѓаат со големиот обем, ниту еден нов преработувач не може да се натпреварува без значителна владина поддршка, додава Хулак.