Дали српските граѓани наскоро ќе плаќаат поскапи авионски билети поради можното затворање на базата на единствената странска авиокомпанија во Белград?

Ова прашање беше покренато во јуни поради меѓусебни обвинувања меѓу српските институции и унгарскиот „Виз Ер“, спор што стигна до институциите на ЕУ.

Откако Србија одлучи да ги промени правилата за работа за странските авиокомпании, унгарскиот превозник тврди дека работењето на неговата база во Белград е во опасност.

Новата регулатива воведува построги правила за летови што полетуваат од Белград, пишува „Радио Слободна Европа“ од каде укажуваат дека според „Виз Ер“, со промената на регулативите, Србија го прекршила Европскиот договор за отворено небо потпишан во 2006 година, врз основа на кој работи во Белград.

Државната Дирекција за цивилно воздухопловство, која ги промени правилата, ги негира овие тврдења, наведувајќи дека на ниту една компанија не ѝ е одземено правото да врши летови меѓу Србија и земјите од ЕУ.

Целиот случај стигна до Европската комисија, до која „Виз Ер“ се обрати за помош.

Што е во прашање?

Новата одредба од Регулативата предвидува странските авиопревозници да добијат одобрение од Дирекцијата за цивилно воздухопловство за летови што почнуваат и завршуваат во Србија.

Виз Ер објаснува дека за нив ова значи дека летовите до други градови не можат да почнуваат и завршуваат во Белград, каде што е нивната база.

Директорот за корпоративни комуникации на Виз Ер, Андраш Радо, на прес-конференција во Белград на 18 јуни изјави дека компанијата сака да најде решение бидејќи во спротивно ќе мора да ја затвори базата во ноември.

Директорот за корпоративни комуникации на Виз Ер, Андраш Радо, на прес-конференција во Белград зборуваше за работењето на компанијата во Србија.

Директорот за корпоративни комуникации на Виз Ер, Андраш Радо, на прес-конференција во Белград зборуваше за работењето на компанијата во Србија.

Тој додаде дека не знае зошто Србија одлучила да ги промени регулативите по 15 години работење на Виз Ер во таа земја.

Затворањето на базата би значело губење на работни места, туристи и намалување на бројот на летови од аеродромот во Белград, рече тој.

Радо, исто така, верува дека ова би влијаело на цената на летовите.

„Конкуренцијата е добра за сите, и за авиокомпаниите и за патниците“, рече директорот за корпоративни комуникации во Wizz Air.

Дирекцијата не одговори на РСЕ/РЛ за целта на промените, а во соопштението на институцијата од 3 јуни се наведува дека тие „не претставуваат ограничување на сообраќајните права, туку регулирање на регулаторна рамка што важи подеднакво за сите авиопревозници“.

Ален Шќуриќ, аналитичар за авијација од Загреб, за Радио Слободна Европа изјави дека не верува во тоа.

„Виз Ер може да лета каде што сака во Европа, но не може да има база во Белград. А сега се прашувам, како Виз Ер имаше база во Белград 15 години? Како тоа порано не беше проблем, а сега одеднаш е проблем“, вели тој.

Кој ќе има корист?

Аналитичарот за авијација Ален Шќуриќ верува дека државата се обидува да ја заштити државната авиокомпанија Ер Србија од конкуренција со овој потег.

„Проблемот е што Виз Ер го зголеми бројот на летови за 26 проценти во споредба со 2024 година. Тие имаат рекордна година во однос на бројот на летови, а Ер Србија очигледно стагнира во моментов“, верува тој.

Претставниците на „Виз Ер“ исто така тврдат дека државата го штити „Ер Србија“, кој е во нивна сопственост од 2023 година.

„Ер Србија“ не одговори на барањето на РСЕ за коментар за ова тврдење.

Ова не е единственото спорно прашање меѓу унгарската компанија и Србија.

Некои медиуми во Србија објавија во јуни дека работењето на „Виз Ер“ е под лупа бидејќи надзорот на Дирекцијата утврдил дека компанијата ангажирала компанија за одржување на аеродромот без одобрение.

Кога РСЕ праша за тоа, Андраш Радо од „Виз Ер“ рече дека не може да даде детали, но истакна дека компанијата работела во согласност со законот.

Шќуриќ верува дека некој од властите во Србија го „замарал“ „Виз Ер“ како конкурент на „Ер Србија“ бидејќи двете авиокомпании имаат многу летови до истите дестинации.

Во 2025 година, „Ер Србија“ превезе 4,57 милиони патници, што е половина од вкупниот патнички сообраќај на белградскиот аеродром. Одржува 87 линии до 33 земји во светот.

Од друга страна, „Виз Ер“ во јуни објави дека има 29 рути до 26 градови во 10 земји. Од 2010 година превезува околу 14 милиони патници, што е малку помалку од милион патници годишно.

Пазарниот удел на „Виз Ер“ во Србија е 22 проценти, соопшти компанијата.

Спор пред институциите на ЕУ

Европската комисија (ЕК) потврди за РСЕ/РЛ дека го истражува спорот меѓу „Виз Ер“ и Србија.

ЕК наведува дека „Виз Ер“ ги контактирал во врска со спорот и дека Комисијата истражува дали е прекршен Договорот за Европска заедничка воздухопловна област.

Аналитичарот Ален Шќуриќ вели дека Србија, доколку ЕУ утврди дека го прекршила Договорот за отворено небо, ќе мора да ги промени своите прописи или да се соочи со одредени санкции.

Србија го потпиша Договорот за отворено небо во 2006 година со ЕУ, земјите од Западен Балкан, Исланд и Норвешка, а српскиот парламент го ратификуваше на 13 мај 2009 година.

„Тој договор отвори можност за огромен број летови од нискобуџетни компании. Идејата е дека секој превозник, од која било страна, односно од Србија или од ЕУ, има неограничен број опции за летови без посебни дозволи во рамките на тие две земји“, објаснува Шќуриќ.

Тој додава дека ако Србија се исклучи од договорот, ќе се најде во комплицирана ситуација „каде што се потпишуваат договори за секоја поединечна земја“.

Што велат патниците?

Саша од Белград за РСЕ/РЛ изјави дека планирала наскоро да лета за Париз со нискобуџетна компанија, но не е сигурна како ќе се реши спорот со Виз Ер.

„Мислам дека ќе влезе друга компанија или дека е привремен. Не очекувам да трае вечно“, вели таа.

Станислав Сретеновиќ, од Белград, за РСЕ/РЛ изјави дека штотуку се вратил во српската престолнина од Париз. Патувал со „Виз ер“.

„Разликата во цената на летот (со нискобуџетна авиокомпанија) во споредба со другите е околу 40 проценти. Мислам дека е важно за граѓаните на Србија и за туризмот нискобуџетните компании да преживеат“, верува тој.

Аналитичарот за воздухопловство, Ален Шќуриќ, исто така, ја нагласува важноста на конкуренцијата и верува дека дури и со Виз Ер, бројот на авиокомпании на аеродромот во Белград не е голем.

„Секогаш велев дека ми е несфатливо што Рајанер, кој лета во поширок регион, има еден куп авиони со седиште во Тирана, Софија, Атина, а потоа лета до Загреб, дека е апсолутно неверојатно што не лета до Белград“, вели тој.

Минатата година, медиумите објавија изјава на функционер на оваа компанија дека аеродромот во Белград е премногу скап и дека нема да слетува таму, туку само на аеродромот во Ниш, во јужна Србија.

Шќуриќ истакнува дека недостатокот на конкуренција воопшто не им користи на патниците бидејќи ја зголемува цената на билетите. Од друга страна, тој верува дека тоа може да и користи на Ер Србија.

„Доколку „Виз Ер“ ја затвори својата база, „Ер Србија“ би го зголемил бројот на фреквенции на тие линии и сигурно би имал голема корист од тоа. „Ер Србија“ е навистина државен проект, (српскиот претседател Александар) Вучиќ го смета за мотор на развојот на Србија“, вели Шќуриќ.

Во 2023 година, државата ги купи преостанатите 16,42 проценти од акциите во заедничката компанија од „Етихад Ервејс“, компанија со седиште во Обединетите Арапски Емирати, и стана апсолутен сопственик на „Ер Србија“.

Компанијата е основана во 2013 година со потпишување стратешко партнерство помеѓу националниот авиопревозник на Емиратите и српската „ЈАТ Ервејс“, а државата е мнозински сопственик од самиот почеток. Уделот на „Етихад“ се намалува со текот на годините.

Оваа компанија од загубар стана профитабилна компанија, но нема јавно достапни податоци за вкупните државни инвестиции во оваа компанија и субвенциите. Не ги добивме овие информации од „Ер Србија“.