По неколку години силен пораст на цените на храната во Европа, инфлацијата почна да ублажува во последните месеци, но економистите предупредуваат дека ова забавување може да биде краткотрајно.

Според најновите анализи на „Оксфорд економикс“ и „Дојче банк“, најголемиот ризик од нови ценовни шокови повеќе не се геополитичките тензии, туку сè поизразените климатски екстреми, првенствено топлотните бранови и долгорочните суши што ќе погодат голем дел од Европа ова лето, пишува „Еуроњуз“.

Двете институции очекуваат инфлацијата на цените на храната повторно да се забрза следната година. Тие истакнуваат дека промените во цените на суровините на светските пазари не влијаат веднаш на малопродажните цени, но нивниот ефект обично се чувствува дури по околу една година.

Затоа, овогодишните прекини во производството и зголемувањето на трошоците би можеле да станат видливи на полиците во продавниците во текот на 2027 година. Аналитичарите предупредуваат дека зголемувањето на цените на енергијата ги зголемува трошоците низ целиот прехранбен синџир, од работењето на земјоделските машини и транспортот на суровини до преработката на храна, пакувањето и системите за ладење.

Дополнителен проблем е производството на минерални ѓубрива, кое е во голема мера зависно од цената на природниот гас. Доколку производителите ја намалат употребата на ѓубрива или ги променат начините на одгледување поради високите трошоци , последиците би можеле да се одразат на приносите и конечните цени на храната.

Трошоци за енергија и климатски нарушувања

„Оксфорд економикс“ проценува дека комбинацијата од повисоки трошоци за енергија и климатски нарушувања би можела да ја зголеми инфлацијата на цените на храната во еврозоната за околу половина процентен поен во текот на следната година, при што свежите прехранбени производи ќе бидат првите што ќе го почувствуваат зголемувањето на цените. Доколку продолжат продолжените суши и екстремните горештини, инфлацијата на храната би можела да се зголеми за цел процентен поен, со што вкупната стапка ќе се приближи до три проценти во 2027 година.

Дојче банк даде слични проценки. Нејзините економисти рекоа дека нарушувањата на пазарите на стоки помеѓу март и јуни, и покрај последователниот пад на цените на енергијата и ѓубривата, би можеле да ги зголемат цените на храната за околу 1,3 проценти во Велика Британија и за околу 0,8 проценти во еврозоната во текот на следната година.

Ова би ја зголемило вкупната инфлација за дополнителни 0,1 до 0,15 процентни поени. Во исто време, најновите податоци покажуваат дека инфлацијата на храната моментално е на најниско ниво во последните неколку години. Според првата проценка на Евростат, годишната стапка на инфлација на храната во еврозоната се намалила од 2,5 проценти во декември 2025 година на 1,6 проценти во јуни 2026 година, што е најниско ниво од средината на 2021 година.

Овој тренд е поткрепен со добрата жетва на жито минатата година, зголемените залихи на сурово млеко и стабилизацијата на цените за голем број земјоделски производи, вклучувајќи какао, кафе и маслиново масло.

„Оксфорд економикс“ очекува инфлацијата на храната, алкохолот и тутунот да остане релативно ниска оваа година, во просек околу 2,1 процент. Сепак, аналитичарите предупредуваат дека ова е само привремено затишје и дека нови геополитички конфликти или дополнителни климатски нарушувања би можеле брзо да ги променат сегашните трендови.

Временски (лоши) можности

Екстремните временски услови што го погодија поголемиот дел од Европа во последните недели се особено загрижувачки. Штетите врз посевите веќе се сметаат за неизбежни, а секој нов топлотен бран би можел дополнително да ги намали приносите оваа година. Според економистите, последиците најмногу би се почувствувале во текот на првата половина од 2027 година.

Дополнителен ризик е можноста за силен климатски феномен Ел Нињо, кој би можел да ги интензивира сушите, топлотните бранови и другите екстремни временски настани во различни делови од светот, дополнително зголемувајќи го притисокот врз глобалното производство на храна.

Европската централна банка предупреди за долгорочна врска помеѓу климатските промени и зголемувањето на цените на храната уште во 2023 година. Во својата анализа, таа наведе дека зголемувањето на глобалните температури има посилно влијание врз инфлацијата на храната отколку врз која било друга компонента на потрошувачките цени.

Според нејзините проценки, глобалното затоплување би можело да ја зголеми просечната годишна инфлација на храната во светот за помеѓу 0,92 и 3,23 процентни поени до 2035 година, во зависност од интензитетот на климатските промени.