Европската унија подготвува нови мерки против кинескиот увоз, додека расте стравот дека европската индустрија би можела да ја изгуби трката со поевтината стока од Кина. Брисел разгледува царини, ограничување на зависноста од кинески компоненти и зајакнување на трговската заштита, додека аналитичарите предупредуваат дека Европа веќе се соочува со нов „кинески шок“. Одделни сектори, од хемиската индустрија до телекомуникациите, сè повеќе зависат од кинеските добавувачи, а компаниите предупредуваат на губење на пазарот и работните места. Во исто време, членките на ЕУ остануваат поделени околу тоа до каде треба да се оди во економскиот судир со Пекинг.

Имено, Европската комисија разгледува низа мерки за да го заштити блокот од евтин кинески увоз, вклучително и намалување на зависноста од кинески компоненти и воведување царини во стратешките сектори.

Овој потег доаѓа откако податоците на кинеската царина покажаа дека во првите четири месеци од 2026 година Пекинг остварил суфицит од 113 милијарди долари во трговијата со ЕУ-27, што е раст во однос на 91 милијарда долари во истиот период во 2025 година. Суфицитот е зголемен за 22 милијарди долари во текот на 12 месеци, додека трговскиот дефицит на ЕУ со Кина веќе достигна 359,9 милијарди евра во 2025 година.

Притисокот врз Брисел дополнително расте бидејќи Пекинг во последните недели повеќепати се закани со одмазда поради неколку закони на ЕУ кои го ограничуваат пристапот на кинеските компании до единствениот пазар.

Во петокот Кина, исто така, им забрани на тие компании соработка со Комисијата во врска со истрагите на ЕУ за странски субвенции.

За да го решат проблемот со Кина и да се обидат повторно да воспостават рамноправни услови на пазарот, европските комесари на 29 мај ќе расправаат за ова прашање. Кои опции ги има Европа на маса?

1. Намалување на зависноста од кинески компоненти

Financial Times во понеделникот објави дека Европската комисија подготвува план со кој компаниите од ЕУ би биле принудени клучните компоненти да ги набавуваат од најмалку три различни добавувачи.

Ескалација на трговскиот спор меѓу Брисел и Пекинг: Кина истражува субвенции за сирење, млеко и кајмак

Идејата е да се постават прагови од околу 30 до 40 отсто за набавка од еден добавувач, додека остатокот би морал да доаѓа од најмалку три различни добавувачи, но не сите од иста земја.

Предлогот доаѓа откако Кина минатата година го ограничи извозот на ретки земни минерали и чипови, кои се клучни за важни индустрии во ЕУ, како што се зелената технологија, автомобилската индустрија и одбраната.

2. Воведување царини во стратешките сектори

Во стратегијата за економска безбедност претставена минатиот декември, Европската комисија, исто така, наведе дека до септември 2026 година ќе претстави нови алатки за зајакнување на заштитата на индустријата на ЕУ од неправедни трговски политики и вишоци на производствени капацитети.

„Ќе се бориме со сите сили за секое европско работно место, за секоја европска компанија, за секој отворен сектор, ако видиме дека кон нив се постапува неправедно“, изјави европскиот комесар за трговија Марош Шефчович за Euronews.

Одлуката за воведување нови квоти и удвојување на царините за глобалниот увоз на челик, во кој доминираат кинеските вишоци на производство, веќе беше усогласена меѓу земјите на ЕУ и Европскиот парламент во април.

Сега во центарот на вниманието е хемиската индустрија. Увозот на кинески хемиски производи пораснал за 81 отсто во последните пет години. Меѓутоа, хемискиот сектор на ЕУ исто така зависи од извоз во странство, вклучително и во Кина, која е четвртиот извозен пазар на оваа индустрија, поради што мерките насочени против Кина се дополнително комплицирани.

„Како извозно ориентирана индустрија, европската хемиска индустрија остварува повеќе од 30 отсто од продажбата во странство. Тоа создава ризик од одмазда од трети земји“, изјави Филип Зауер, експерт за трговија од Cefic, лобистичка група на европската хемиска индустрија, за Euronews.

3. Воведување антидампинг и антисубвенциски давачки

Комисијата може да воведе давачки за кинеските компании кога цените на увозот паѓаат под нивото по кое тие компании ги продаваат производите на домашниот пазар. Исто така, може да истражува компании поради примање неправедни субвенции.

Меѓутоа, истрагите можат да траат и до 18 месеци, а предметите се натрупуваат во Генералниот директорат за трговија на Европската комисија, кој има само околу 140 службеници задолжени за нивната обработка.

Зауер рече дека меѓу една третина и половина од сите актуелни истраги се однесуваат на хемискиот сектор.

4. Користење на Инструментот против принуда

Инструментот против принуда е алатка што се користи како последна опција – таканаречена „трговска базука“ – во случаи на економски притисок од трета земја и би ѝ овозможил на ЕУ да воведе силни мерки против Кина, како ограничување на пристапот до дозволи или јавни набавки во ЕУ.

Меѓутоа, за негова примена би била потребна поддршка од квалификувано мнозинство држави членки, што не е загарантирано.

Германија се спротивстави на царините што ЕУ ги усвои во 2024 година против кинеските електрични возила. Шпанскиот премиер Педро Санчез, кој ја посети Кина четири пати за три години, исто така поддржува поблиски врски со Пекинг, настојувајќи да обезбеди големи кинески инвестиции.

5. Обединување на државите членки

Во исто време, Брисел се соочува со ризик стратегијата за намалување на зависноста од Кина да наиде на значителен отпор од националните влади. Државите членки на ЕУ и натаму се поделени по прашањето за пристапот кон Кина, што би можело да му овозможи на Пекинг да игра на картата на меѓусебните разлики меѓу европските престолнини.

Таквите разлики веќе се појавуваат во секторот на информациски и комуникациски технологии (ИКТ), каде што ЕУ предложи нов механизам што бара постепено отстранување на таканаречените високоризични добавувачи, како Huawei и ZTE, од стратешките индустрии, почнувајќи од телекомуникациите.

Предлогот, кој е дел од реформата на Законот на ЕУ за сајбер безбедност, предизвикува контроверзии кај одделни европски влади, особено во Шпанија и Германија, кои веќе долго користат кинеска опрема длабоко вградена во својата дигитална инфраструктура.

Оваа стратегија за намалување на ризикот отвори и финансиски прашања, бидејќи кинеските добавувачи главно се значително поевтини од европските алтернативи, како Ериксон и Нокиа, делумно затоа што се субвенционирани од кинеската држава.

Европските телекомуникациски оператори побараа од ЕУ финансиски надомест за замена на кинеската опрема, по примерот на американската програма „отстрани и замени“, но ниту ЕУ ниту националните влади засега не покажуваат подготвеност да издвојат пари за тоа.

Со други зборови, целосното економско раздвојување на ЕУ од Кина би можело да има високи политички и економски трошоци.

Европа веќе ги чувствува последиците?

Додека Брисел се обидува да најде одговор на растечкиот трговски притисок од Кина, одделни аналитичари и претставници на индустријата предупредуваат дека Европа веќе ги чувствува последиците од новиот „кинески шок“, сличен на оној што ги погоди САД на почетокот на 2000-тите.

Јенс Ескелунд, претседател на Европската стопанска комора во Пекинг, предупреди дека вистинскиот проблем не се гледа во готовите производи како електричните возила, туку во масовниот увоз на компоненти, што ја прави Европа сè позависна од Кина, пренесува Гардијан.

Според пишувањето на Financial Times, ЕУ разгледува да ги обврзе компаниите клучните делови да ги набавуваат од најмалку три различни добавувачи за да се намали зависноста од еден пазар.

Оливер Рихтберг од VDMA оцени дека Европа е активна во барањето решенија, но предупреди дека разликите меѓу членките сè повеќе се изразени.

Економистите истакнуваат дека разликите во цените, субвенциите и курсните промени ги прават кинеските производи значително поевтини, што ги става европските компании во неповолна положба. Се предупредува и на губење на десетици илјади работни места во индустријата.

Анализите покажуваат дека одделни сектори веќе зависат од Кина и до 80–90 отсто во увозот на одредени суровини, што дополнително го засилува стравот од долгорочна „канибализација“ на европското производство.