Хрватското население старее. Речиси една четвртина од населението е над 65 години, при што овој удел се зголеми од 19 на 23,3 проценти во последните десет години, што ги прави Хрватите една од најстарите нации во Европа. Ова значи дека имаат и полош сооднос на работоспособно население од просекот на ЕУ: 2,7 лица на работоспособна возраст на 1 лице на возраст од 65+ години. 

Предизвикот со кој сите ќе се соочат во одреден момент, а не сакаат да размислуваат за тоа, е што ќе се случи кога активното стареење повеќе нема да биде можно? Кога болеста, слабата мобилност или деменцијата ќе го земат свој данок… Одговорот лежи во исклучително скапата и трудоинтензивна грижа за функционално зависни стари лица. Во Хрватска, оваа грижа традиционално била одговорност на семејството, но околностите денес се значително различни. Проширените семејства повеќе не живеат заедно и почесто е од порано сите членови на семејството на работоспособна возраст да бидат вработени.

Во ситуации кога мора да се грижат за зависните членови на семејството, избираат помеѓу плаќање за услуги за нега или откажување од работа на еден од вработените членови (најчесто жени, кои претставуваат непропорционално голем дел од неформалните лица кои се грижат за нив). Алтернативата е институционална грижа - домови за стари лица. Секој што му помогнал на постар родител, баба или дедо со сместување во дом знае дека нема места во домовите. Или, поубаво кажано, капацитетите и инфраструктурата на постојните јавни домови за стари лица во Хрватска не се соодветни за такво зголемување на побарувачката за социјални услуги.

Постојните домови за стари лица во јавна сопственост се создадени главно во 1970-тите и 1980-тите. Денес, постојната мрежа е главно во сопственост на окрузи (51 институција), а уште помалку на државата (3 институции). Јазот е пополнет од растечки сегмент на приватни даватели на услуги, кои се поскапи за корисниците и кои првично беа со различен квалитет, а дури неодамна станаа предмет на построга регулатива. Ова сепак значи дека во Хрватска има околу 30.000 места достапни во институционализирано сместување, што претставува само 3,4 проценти од населението над 65 години, и не е доволно. За контекст, просекот на ЕУ во покриеноста на местата во системот е 5 проценти, пишува Poslovni.hr.

Државата го препозна овој предизвик, а и единиците на локалната самоуправа – градовите и општините – го препознаваат. Во 2022 година, Министерството за труд, пензиски систем, семејство и социјална политика отвори тендер од Националната јавна служба за изградба и опремување на центри и домови за стари лица, кој вклучуваше вонинституционални и институционални услуги. Изградбата на девет вакви центри беше финансирана од Националната јавна служба, а државата финансираше уште девет со свои средства, а носители и основачи на изградбата сега се единиците на локалната самоуправа, кои инаку не се надлежни за социјална помош (тоа е првенствено одговорност на државата и окрузите).

Во исто време, некои единици на локалната самоуправа кои не успеаја да обезбедат финансирање за изградба на објекти од националниот буџет или од Националната јавна служба, ја започнаа изградбата со свои средства (на пр. Славонски Брод, Сплит и потенцијално Вараждин).

foto freepik.com