Ормутскиот теснец, тесниот морски премин меѓу Иран и Оман, претставува една од најкритичните точки за светската економија и енергетска безбедност. Секое нарушување на протокот низ овој канал има потенцијал да предизвика сериозни последици – од раст на цените на горивата до глобални економски потреси.

Секојдневно низ теснецот поминуваат околу 20 милиони барели нафта, што е приближно една петтина од вкупната светска потрошувачка. Преку оваа рута се транспортираат енергенси од водечките производители во регионот, меѓу кои Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт, Ирак и самиот Иран. Дополнително, теснецот е клучен и за транспорт на течен природен гас, особено од Катар, што го прави уште поважен за глобалниот енергетски систем.

Неговата географија го прави исклучително ранлив. На најтесниот дел широк е околу 33 километри, а реалниот пловен коридор за големите танкери е уште поограничен – две тесни ленти за движење. Токму ова му дава значителна стратешка предност на Иран, кој може, дури и со ограничени ресурси, да го наруши или блокира сообраќајот.

Експертите предупредуваат дека дури и краткотрајна блокада може да предизвика „нафтен шок“, додека подолга блокада би довела до глобална инфлација и рецесија. Последните тензии во регионот, во кои беа вклучени САД и Израел, веќе покажаа колку е реален ваквиот ризик, со привремени прекини во транспортот и раст на цените на енергенсите.

Најголем удар од евентуално затворање на теснецот би претрпеле азиските економии. Околу 84 проценти од нафтата што поминува низ Ормут завршува во Азија, при што Кина, Индија, Јапонија и Јужна Кореја се меѓу најголемите увозници. Иако некои од овие земји располагаат со стратешки резерви, тие можат само привремено да го ублажат шокот.

Алтернативни рути за транспорт постојат, но нивниот капацитет е ограничен. Дури и во најдобар случај, тие не можат да го заменат целосниот обем на транспорт што поминува низ теснецот. Во случај на целосна блокада, светот би се соочил со сериозен недостиг на нафта, што дополнително би ги влошило економските состојби.

Покрај енергенсите, низ Ормутскиот теснец се транспортираат и значајни количини суровини важни за земјоделството, како што се ѓубрива и сулфур. Затоа, евентуална долготрајна блокада не би значела само енергетска криза, туку и ризик за глобалното производство на храна.

Прашањето за контрола врз овој теснец е истовремено и геополитичко. Историски, САД играа клучна улога во обезбедување на слободна пловидба, но новите глобални односи ја отвораат вратата за поголемо влијание на други сили, особено Кина како најголем увозник на енергенси.

Стабилноста на Ормутскиот теснец денес не е само регионално прашање, туку глобален приоритет. Од неговата проодност директно зависи економската стабилност, цените на храната и енергијата, како и животниот стандард на милијарди луѓе ширум светот.