Европската комисија оцени дека постојните правила за заштита на сезонските работници во Европската унија и понатаму се „адекватни за целта“, иако во земјоделството и прехранбената индустрија сè уште се забележуваат случаи на експлоатација, незаконско вработување и лоши услови за живот.

Во извештајот за спроведување на Директивата за сезонски работници од 2014 година, Комисијата ги означи земјоделството и преработката на храна како сектори со висок ризик од трговија со луѓе за работна експлоатација. Според податоците од извештајот, овој вид експлоатација се зголемил за 70,5% од 2019 година.

Земјоделството, шумарството и рибарството сочинуваат најголем дел од сезонската работа во ЕУ. Во 2024 година, на овие сектори се однесувале 72% од сите издадени дозволи за сезонска работа, односно 196.650 дозволи. Вкупниот број на сезонски работни дозволи во ЕУ се удвоил од 2019 до 2024 година, од 115.726 на 273.897.

Извештајот укажува на повеќе проблеми кои се повторуваат од година во година: лош сместувачки капацитет за работниците, исплата на плати под пропишаниот минимум, нерегистрирана и незаконска работа, како и ограничен пристап до здравствена заштита и социјална сигурност.

Најголем број сезонски работници од земјите надвор од ЕУ доаѓаат од Мароко, Бангладеш, Индија, Тунис и Украина. Само во 2024 година се издадени 76.579 дозволи за работници од Мароко, 53.567 од Бангладеш, 39.137 од Индија, 12.675 од Тунис и 7.524 од Украина.

Нееднаква примена на правилата

Брисел признава дека примената на прописите сè уште не е ускладена меѓу државите членки. Особено се укажува на недоволен број на инспектори за труд, особено во периодите на интензивна сезонска работа, кога ризикот од злоупотреби е најголем.

Во Италија, надлежните органи во 2024 година утврдиле неправилности во 68,4% од 8.847 спроведени инспекции на фармите. Сепак, Комисијата во извештајот наведува дека Италија ја засили борбата против таканаречениот „капоралато“ — незаконски мрежи на посредници во вработувањето поврзани со експлоатација на работници во земјоделството.

И покрај овие проблеми, Европската комисија смета дека директивата не треба да се менува. Според Брисел, клучниот проблем не е во текстот на прописите, туку во нивната доследна примена во државите членки.

„Приоритет на Комисијата е да се обезбеди целосна, доследна и ефикасна примена и спроведување на постојните обврски“, се наведува во извештајот.

Синдикатите бараат посилна заштита на работниците

Со ваквата оцена не се согласуваат синдикатите. EFFAT, Европската федерација на синдикати во секторите за храна, земјоделство и туризам, смета дека постојното законодавство не е доволно добро за заштита на сезонските работници.

Иван Иванов, политички секретар на EFFAT за земјоделство, оцени дека бројните проблеми произлегуваат од законски празнини, особено кога станува збор за пристап до правда и еднаков третман на сезонските работници.

Европската комисија, од своја страна, порача дека наредните чекори треба да се насочат кон тоа сезонската работа да стане поатрактивна и побезбедна, а процесот на вработување пофер. Меѓу предложените мерки се подобро информирање на работниците на повеќе јазици, ефикасни контроли и построги санкции за работодавците кои го злоупотребуваат својот статус.

За земјоделството во ЕУ, кое сè повеќе зависи од сезонската работна сила од трети земји, прашањето за заштита на работниците станува истовремено социјално, економско и прашање на одржливост на производството на храна.