Цените на гасот за домаќинствата во главните градови на ЕУ пораснале меѓу почетокот на февруари и почетокот на април, што се поврзува со геополитичките тензии на Блискиот Исток. Во исто време, цените на електричната енергија во просек се намалиле, што покажува дека европските пазари на струја и гас се движат во различни насоки.

Според Индексот на цени на енергијата за домаќинствата, цените на струјата за крајните корисници во главните градови на ЕУ во просек паднале за 3,1 отсто во периодот од 2 февруари до 1 април 2026 година. Цената се намалила од 26,13 центи за киловат-час на 25,31 центи за киловат-час.

Најголем пад на цените на струјата е забележан во Талин, каде намалувањето изнесувало 19 отсто. Потоа следуваат Копенхаген со пад од 15,9 отсто, Стокхолм со 15,2 отсто и Љубљана со 15 отсто. Намалување поголемо од 10 отсто имале и Хелсинки, Рига и Мадрид.

Енергетскиот аналитичар Јоанис Корас од VaasaETT објаснува дека пролетта вообичаено носи поголемо производство од обновливи извори и умерена побарувачка, по зимската сезона на греење и пред летните пикови на потрошувачка за ладење. Затоа пазарите како нордиските земји и Иберија полесно бележат пад на цените.

Каде струјата е најскапа?

На почетокот на април, домаќинствата во Берн, Брисел, Даблин, Берлин, Прага и Лондон плаќале највисоки номинални цени за електрична енергија. Во Берн цената била околу 39,1 центи за киловат-час, во Брисел околу 39 центи, во Даблин околу 38,5 центи, а во Берлин околу 38,4 центи. Просекот за главните градови на ЕУ изнесувал 25,3 центи за киловат-час.

Најевтина струја, според анализата, имале Киев со околу 8,5 центи за киловат-час, Будимпешта со околу 9,6 центи, Подгорица со околу 11,3 центи и Белград со околу 11,6 центи. Во Париз цената била околу 27,2 центи, а во Мадрид околу 21,9 центи.

Гасот поскапел за речиси 7 отсто

За разлика од струјата, цените на гасот за домаќинствата во главните градови на ЕУ пораснале во просек за 6,8 отсто во истиот период. Цената се зголемила од 10,67 центи за киловат-час на 11,40 центи за киловат-час.

Најголем раст е забележан во Брисел, каде гасот поскапел за 28,8 отсто, и во Берлин, каде растот изнесувал 28,6 отсто. Во Атина цената се зголемила за 21,3 отсто, а раст поголем од 10 отсто имале и Виена, Амстердам и Рим.

На спротивната страна, најголем пад на цената на гасот имал Мадрид, со намалување од 7,9 отсто. Пад е забележан и во Љубљана од 4 отсто и во Варшава од 3,5 отсто.

Каде гасот е најскап, а каде најевтин?

Разликите кај гасот се уште поизразени. Во номинален износ, цената се движела од само 1,6 центи за киловат-час во Киев до 35,8 центи за киловат-час во Стокхолм. Просекот на ЕУ изнесувал 11,4 центи за киловат-час.

По Стокхолм, највисоки цени на гас имале Амстердам со 20,3 центи, Берн со 15,7 центи, Виена со 15,1 центи, Рим со 14,9 центи и Лисабон со 14,1 центи.

Најевтин гас, по Киев, имале Будимпешта со 2,7 центи, Белград со 4,6 центи и Загреб со 4,6 центи за киловат-час. Тоа значи дека Загреб е меѓу градовите со најевтин гас за домаќинствата во споредбата.

Зошто струјата и гасот не се движат исто?

Според Корас, разликата меѓу движењето на цените на струјата и гасот покажува „структурно раздвојување“ на европските енергетски пазари. Цената на гасот е повеќе погодена од глобалните ограничувања во снабдувањето и геополитичкиот ризик, додека цената на струјата зависи и од локалното производство, уделот на обновливи извори и владините мерки.

Во земјите каде гасот има поголемо учество во производството на електрична енергија, како Италија, Ирска и Грција, поскапувањето на гасот полесно се прелева и врз цената на струјата.