Во секоја голема криза доаѓа момент кога економијата престанува да биде прашање на бројки, графици и берзански извештаи, а почнува да наликува на нешто многу поосновно – борба за ресурси. Во последните недели, додека цената на нафтата расте, трговските рути стануваат несигурни, а клучни точки како Ормускиот теснец се претвораат во геополитички жаришта, сè повеќе економисти предупредуваат дека светската економија може да влезе во период на долготрајна нестабилност.

Во најпесимистичките анализи, светот се опишува како систем кој сè повеќе се приближува до дистописка економија – не буквално како во филмот „Мед Макс“, туку како економија во која енергијата станува геополитичко оружје, транспортот луксуз, а стабилноста ретка појава.

Кршливиот систем на глобалниот капитализам

Словенечкиот филозоф Славој Жижек често зборува за парадоксот на современиот капитализам: системот е толку ефикасен во намалување на трошоците што станува и исклучително кршлив. Глобалната економија функционира како прецизно наместена машина – сè додека еден мал дел не откаже.

Токму таков „мал дел“ е Ормускиот теснец, низ кој поминува околу една петтина од светската трговија со нафта. Дури и мала закана за негово блокирање е доволна за пазарите да реагираат со паника: цените на енергијата растат, транспортот поскапува, а инфлацијата се шири низ целата економија.

Економистите предупредуваат на „мега-закани“

Американскиот економист Нуриел Рубини, познат по своите песимистички прогнози, веќе подолго време предупредува дека светот се движи кон период на таканаречени „мега-закани“. Според него, комбинацијата од геополитички конфликти, енергетска несигурност, климатски промени и огромни долгови може да доведе до долгорочна глобална криза.

Рубини смета дека денес кризите повеќе не се појавуваат по редослед, туку се преклопуваат и се засилуваат една со друга.

Слично предупредување дава и економскиот аналитичар Мохамед Ел-Еријан, кој смета дека светот постепено се движи од стабилна глобализација кон „фрагментирана економија на блокови“, во која трговијата и енергијата стануваат алатка за политички притисок.

Енергијата како нова валута на моќта

Една од најважните лекции од последните години е дека енергијата повторно станува главна валута на глобалната моќ. Инвеститорот Реј Далио предупредува дека светот влегува во фаза на силно ривалство меѓу големите сили за контрола на ресурсите и транспортните рути.

Во такви услови, стабилноста на цените повеќе не зависи само од пазарот, туку и од политичката и воената моќ.

Нова „нормалност“ на економијата?

Експертите велат дека дистопијата не мора да изгледа како постапокалиптичен свет од филмовите. Таа може да се појави во многу пообична форма:

постојано поскапување на транспортот

нестабилни цени на храната

чести енергетски шокови

зголемени политички тензии

економија што постојано балансира меѓу раст и криза

Некои економисти веќе го нарекуваат тоа нова нормалност на глобалната економија.

Како што иронично би рекол Жижек, апокалипсата можеби не доаѓа како експлозија, туку како бавна навика на нестабилност. А најнепријатното прашање за светската економија денес е дали веќе почнавме да се навикнуваме на тоа.