Секоја геополитичка криза на Блискиот Исток, регион каде што тензиите се постојана состојба, предизвикува економски превирања низ целиот свет. По нападот на Израел и САД врз Иран во саботата, светските берзи веднаш реагираа со зголемување на цените на нафтата и гасот. Кризата е дополнително влошена од одлуката на Иранската револуционерна гарда да го затвори сообраќајот низ Ормутскиот теснец, клучен премин низ кој се транспортира една петтина од светската сурова нафта, со закана дека „ниту капка нафта нема да го напушти регионот“, пишува N1.

Економскиот експерт Љубо Јурчиќ, професор на Економскиот факултет во Загреб, зборуваше за развојот на ситуацијата и можните последици за глобалната и хрватската економија. Тој верува дека нема да се случи понатамошна ескалација.

„Мислам дека кризата нема да ескалира, а ова е веќе преголемо. Можете да видите дека околу Иран постои круг од земји што Американците веќе ги неутрализирале, па кризата останува во тој круг. Иран може да испали ракета оддалечена илјада и пол километри, но нема голем борбен ефект за да направи нешто значајно и тогаш практично станува збор за тероризам, а не за војна. Американската воена сила е неспоредливо поголема од иранската. За САД, најголемиот проблем би можел да биде ако нивните војници бидат убиени и луѓето почнат да се прашуваат зошто нивните деца умираат во некои пустини“, смета Јурчиќ.

Во врска со порастот на цените на нафтата, Јурчиќ објаснува зошто денешните нафтени кризи не се толку драматични како оние од пред 20, 30 или 50 години. 

„Нафтата денес, во споредба со нафтата од пред 50 години, кога се случи првиот нафтен шок во 1973 година или во 1980 година, кога Иран се повлече од светскиот пазар на нафта по доаѓањето на Хомеини, нема иста тежина. Тогаш, глобалното производство беше многу поенергетски интензивно отколку денес. За производство на 1.000 долари, се трошеше четири до петпати повеќе нафта отколку што се троши денес. Денешната технологија е поефикасна и не е толку енергетски интензивна“, вели тој.

Јурчиќ се сеќава дека пред неколку години цената на нафтата достигна 130 долари за барел. 

„И ништо страшно не се случи, само беше важно да има нафта и светот да може да функционира. Влијанието на цената на нафтата врз инфлацијата во САД тогаш беше под еден процент, а во Европа еден процент. Според високите стандарди, тој еден процент не е толку важен. Ако цената на нафтата сега се искачи над 100 долари за барел, тоа би било околу 0,5 проценти од влијанието врз инфлацијата“, проценува тој.

Сепак, тој предупредува дека влијанието е поголемо во индустриите каде што нафтата и гасот се суровини, а не само енергија. 

„Имаме вештачки ѓубрива за кои нафтата и гасот се, така да се каже, суровини. А во хемиската индустрија, нафтата не е само извор на енергија, туку и суровина, па затоа влијанието врз цената таму ќе биде поголемо“, објаснува тој.

Зголемувањето на цените на нафтата првенствено влијае на зголемувањето на трошоците за транспорт. 

„Ако дизелот поскапи, и транспортот ќе поскапи, а потоа зголемувањето на цената може да се прелее на сите стоки што се транспортираат. Најскапата работа што се транспортира најмногу секој ден би станала поскапа, а тоа е свежата храна. Производителите на свежа храна би можеле да ја искористат ситуацијата. Кога ќе видат дека цената на нафтата расте, и тие ќе ги зголемат цените, иако не мораат. Најсилното влијание врз цените е, според тоа, преку храната и најмногу ги погодува сиромашните бидејќи зад таа храна стојат транспортот и вештачките ѓубрива, кои се првите што се погодени“, објаснува Јурчиќ.

Во целата пресметка, додава тој, треба да се вклучат и шпекулантите кои ги искористуваат ваквите ситуации. 

„Залихите на нафта во државните рафинерии се полни затоа што сите очекуваа ваква ситуација со Иран. Танкерите пловат полни со нафта и нема причина цената на нафтата да порасне. Но, шпекулантите ќе кажат дека „нема нафта“ и ќе ги зголемат цените иако има уште глобално во следните 90 дена“, истакнува тој.

Како пример, тој ја наведува блокадата на Суецкиот канал пред неколку години, пренесува Индекс.хр.