Причината за инцидентот и излетувањето на авионот Airbus A220 на „Кроација ерлајнс“ од пистата во Сплит допрва треба да ја утврдат истражителите. Според анализите на снимката од несреќата, која прво се појави на специјализирани профили што ја следат авијацијата, а потоа во целосна резолуција ја објави „Нова ТВ“ во Дневникот, се гледа дека авионот се лизнал налево при нагло сопирање по откажување на полетувањето.

Од самиот почеток треба да се нагласи дека сите причини ќе ги утврди Агенцијата за истражување несреќи во железничкиот, поморскиот и воздухопловниот сообраќај, чии истражители веднаш почнале со анализа по инцидентот што се случил вчера во 13:35 часот на аеродромот во Сплит. Нивните наоди ќе бидат единствените официјални, но до објавување на конечните резултати може да поминат неколку дена или повеќе, додека се испитаат сите технички аспекти и се направи реконструкција на полетувањето на авионот со регистрација 9A-CAN, на летот OU412 од Сплит кон Франкфурт.

Благодарение на бројните „спотери“, односно љубители на авијацијата кои од добри позиции покрај пистата го следат сообраќајот на аеродромот, инцидентот случајно бил снимен со професионална камера во висока резолуција. Тоа ќе им помогне и на истражителите, но и на домашните и меѓународните аналитичари кои ја следат авијацијата.

Што се случило?

На аеродромот „Св. Јероним“ во Сплит, саботата, 16 мај, денот бил повеќе есенски отколку пролетен. Имало врнежи од дожд, умерен до силен ветер со брзина од 30 до 50 километри на час, што не создало идеални услови за одвивање на авиосообраќајот. Екипажот на новиот Airbus A220-300 го подготвувал авионот за полетување, кое според планот требало да биде во 13 часот.

Авионот со регистрација 9A-CAN, наречен „Осиек“, тој ден бил во сообраќај од околу шест часот наутро, кога полетал од Загреб кон Сплит, а потоа од Сплит летал до Дизелдорф и назад. Станува збор за авион стар 11 месеци, кој и претходните денови редовно летал.

Откако екипажот ги поминал сите проверки и процедури пред полетување, пилотите добиле дозвола и почнале да го движат авионот кон почетокот на пистата долга 2.550 метри. Сè било вообичаено до моментот кога започнал залетот за полетување.

При брзина од 131 јазол, односно околу 240 километри на час, според податоците на FlightRadar, екипажот одлучил да го откаже полетувањето. Тоа, според процедурата, се прави пред т.н. V1 брзина, односно брзината до која авионот сè уште може безбедно да се запре на пистата. Таа брзина се пресметува според масата на леталото, условите на пистата и атмосферските услови.

Потоа започнало нагло сопирање, при што дошло до занесување. Наместо да продолжи право, авионот скршнал налево, со левото тркало излегол од пистата широка 45 метри, со долниот дел од моторот зафатил вертикални ознаки и светла покрај пистата, а на крајот успешно запрел по околу 1.800 метри од пистата.

Реакција на аеродромот и евакуација

Аеродромските служби пристигнале до авионот во рекордно време и, во координација со екипажот, започнале евакуација на 130 патници и пет членови на екипажот. Пополнетоста на кабината била висока, околу 87 проценти.

Фактот што не биле користени тобогани на надувување, туку аеродромски скали, укажува дека ситуацијата била под контрола и дека не постоела непосредна опасност од поголема несреќа, како пожар на авионот или слични последици што можат да се случат при ваков инцидент на писта.

Благодарение на присебната и професионална реакција на пилотите, авионот бил запрен без повредени лица. За околу 20 минути, исплашените патници биле евакуирани во терминалната зграда, каде чекале до по 20 часот, кога заменски стар Airbus A319 на „Кроација ерлајнс“ пристигнал и ги префрлил до крајната дестинација. Наводно, 10 патници се откажале од продолжување на патувањето, па до Франкфурт на крајот стигнале 120 патници.

Покрај реакцијата на пилотите, за пофалба била и реакцијата на службите на сплитскиот аеродром, кои го обезбедиле и го отстраниле оштетениот авион, ја исчистиле пистата и повторно ја пуштиле во сообраќај за околу три часа.

Сепак, и во Сплит дошло до нарушување на сообраќајот: два лета биле откажани, девет биле пренасочени кон блиски аеродроми, најмногу кон Задар, а уште 15 појдовни летови имале значителни доцнења.

Зошто авионот се лизнал?

Точниот одговор ќе го даде истрагата. Но, лизгањето во страна може да укажува на проблем со нееднаква сила на сопирање. Тоа го сугерира и снимката, на која се гледа облак од водена пареа и земја предизвикан од обратниот потисок при сопирањето, кој е поизразен од десната страна. Таквата појава може да биде последица на дефект на мотор.

Една од отежнувачките околности можело да биде и времето, односно брзината на ветерот и дождот, што ги намалува перформансите на авионот. Дополнително, авионот бил речиси целосно полн, што значи дека имал и поголема маса.

Сепак, во вакви случаи обично не постои само една причина. Потребно е да се почекаат воздухопловните истражители за да се утврди точната причина.

Зошто пилотите го откажале полетувањето?

Овој случај е уште еден доказ дека авијацијата денес е еден од најбезбедните системи, бидејќи постојат бројни проверки, безбедносни механизми и резервни планови во случај на проблем.

Полетувањето и слетувањето генерално се сметаат за најризични фази на летот. Пред секој лет, авионот се прегледува и се тестираат неговите системи.

Кога сè ќе биде проверено и ќе се добие дозвола за полетување, започнува залетот на пистата до т.н. брзина на одлука – V1. Ако во таа фаза на забрзување, кога авионот, особено моторите, се под големо оптоварување, се појави предупредување за дефект на некој критичен систем, како мотор, хидраулика или сопирачки, или ако дојде до друг инцидент, пилотите ја активираат процедурата за откажување на полетувањето. Токму тоа било направено и во овој случај, по што авионот бил запрен.

Како е можно тоа да се случи на нов авион?

Дефекти се можни и кај нови и кај стари авиони, но важно е да се нагласи дека тие се ретки. Токму секојдневните прегледи, деталните инспекции и строгите контроли ја прават авијацијата толку безбедна.

Иако вакви инциденти можат да ја нарушат перцепцијата за безбедноста, треба да се има предвид дека во секој момент во воздух има повеќе од 10.000 авиони, а строгите регулативи се причината поради која бројот на тешки инциденти е мал.

Конкретно, Airbus A220 е канадско-европски производ – современ авион создаден во соработка меѓу канадскиот Bombardier и европскиот гигант Airbus. Се произведува во фабрика во Мирабел, Канада, од каде што пристигнал и овој примерок, испорачан на „Кроација ерлајнс“ во јуни минатата година.

Патниците го сакаат овој модел поради потивката и поудобна кабина, поголемите прозорци, помалата потрошувачка на гориво, приклучоците и Wi-Fi мрежата. Но, авијациските стручњаци истакнуваат дека кај овој модел се појавиле и одредени „детски болести“, поради кои во еден момент бил приземјен дури секој петти авион од овој тип.

Како и секој нов модел, и A220 има проблеми што со развој, контроли и подобрувања постепено се отстрануваат. Кај A220 најмногу проблеми предизвикале моторите Pratt & Whitney.

Поради корозија како последица на производствена грешка, во ноември бил приземјен секој петти A220. Дел од стручната јавност затоа ја критикувала набавката на овој модел за националниот авиопревозник, бидејќи „Кроација ерлајнс“ до крајот на следната година планира во својата флота да има само авиони од овој модел. Тоа значи дека евентуални идни приземјувања би можеле да имаат последици за целата флота.

Фото: Принтскрин/Икс