Велика Британија престана да биде членка на Европската унија, што на почетокот изгледаше како голема предност и беше ентузијастички прифатено како одличен потег од владата. Сега можеме да ги видиме последиците од Брегзит, за кои не се зборува јавно, иако последиците се припишуваат на украинската криза или пандемијата на коронавирус, економските експерти укажуваат на чекорите кои водеа до неповолни услови за економијата. Најзагрозен е увозниот и извозниот пазар, за што сведочат бројните негативни искуства на сопствениците на компании во Велика Британија.

Крис Гилс, уредник на Фајненшл Тајмс, за одлуката за референдумот на 23 јуни 2016 година рече: Напуштањето на ЕУ за Велика Британија е знак на самоповредување во областа на инвестициите и трговијата. Ефектите од Брегзит се поголеми од последиците од пандемија или криза. Ние не сме дел од европскиот пазар, не сме дел од царинската унија, затоа имаме многу лоша трговија. 

- Кога Велика Британија гласаше за напуштање на ЕУ во 2016 година, изгледаше како едноставна одлука да се напушти или остане. Секако, тука е и пандемијата на коронавирус, која ја погоди економијата ширум светот, а потоа и кризата во Украина, која го потресе светскиот енергетски пазар – вели Питер Фостер, уредник за „јавна политика“ на „Фајненшл тајмс“.

Џорџ Паркер, политички уредник на Фајненшл тајмс нагласува: Сега само ги гледаме последиците од Брегзит и тие не се особено добри.

- Пред се, при првичното гласање за напуштање на ЕУ, фунтата падна за околу 10 отсто во однос на нашите трговски партнери, а тоа води до зголемување на цената на увозот. Потоа, извозот не се зголеми, конечно растат цените на увозот и тоа ја зголемува инфлацијата за околу 2 до 3 проценти. Тоа едноставно ги прави луѓето посиромашни - вели тој.

Директорот за хемикалии на Астон, Дани Лофрен, вели дека нивните транспортни трошоци се зголемени и сè што се цени во долари ширум светот станува поскапо кога плаќате во фунти.

- Стана речиси невозможно да се извезува во Европа. Затоа целиот наш европски бизнис го преселивме во Полска. Сега ги користиме нашите партнери, но повеќе во Германија и Полска и плаќаме царински услуги во европските земји, вработуваме повеќе луѓе во Полска отколку во Обединетото Кралство.

Брегзит беше предмет на многу дискусии низ годините. Оние кои беа на страната на Брегзит победија бидејќи немаше паника на пазарот. Неодамнешниот „мини-буџет“ го исплаши пазарот. Многу посериозно е она што се случи со задолжувањето на владата на бидејќи финансискиот пазар зазеде став дека буџетот е непромислен. „Мини-буџетот“ беше кулминација на економската политика воведена по гласањето за Брегзит. Поддржувачите на Брегзит одбија да разговараат дека тоа е фактор во еконоомијата во земајта, додека противниците сакаат сè да закачат на Брегзит.

- Вистината е некаде помеѓу затоа што е смешно да се каже дека тоа не е фактор, се разбира дека е - вели Хелен Томас, бизнис колумнист на Фајненшл Тајмс.

- Се појавува интересна шема споредувајќи ја Британија со другите напредни економии. По пандемијата, имаше закрепнување во трговијата на сите земји од Г17, а трговијата во ОК беше повеќе или помалку рамна. Така, Британија заостанува во интензитетот на трговијата. Други работи што може да се следат е падот на бројот на трговски врски помеѓу помалите компании во ОК и нивните странски партнери. Ова е важно затоа што кажува многу за трговските услови, а кажува и како малите компании порано растеле и го проширувале својот бизнис продавајќи стоки на европскиот пазар, а тоа едноставно веќе не се случува - вели Паркер.

Киран Тавади, основачот на компанијата „Хемпстед“ го изрази своето незадоволство од Брегзит и колку тоа лошо влијае на нејзиниот бизнис:

- „Хемпстед“ е фабрика за органски чај. Увезуваме чај од целиот свет и така го продаваме. Ни беше кажано дека ќе имаме неверојатен договор, дека ќе добиеме суверенитет и дека ќе ги задржиме сите предности што ги имавме кога бевме дел од ЕУ. Како бизнисмени бевме премногу глупави за да веруваме во тоа. Во јануари 2021 година добивме нарачка од Италија, ја испративме мислејќи дека ќе има вообичаена документација, но таа остана 12 недели на различни царински испостави. Значи реалноста е сосема поинаква. Од јануари до јуни не можевме ништо да извеземе во ЕУ. Има 27 земји кои имаат различни граници и правила, а ние сме третирани како трета земја. Клиентите им кажале дека повеќе нема да тргуваат со Велика Британија, дека можат да го најдат производот во ЕУ. Па морав да направам нешто. Јас го основав мојот ентитет во Европа и на тој начин продаваме стоки. Наместо мали испораки, повремено испраќавме големи.

Роб и Вики ја основаа златарницата „Мала звезда“ во 2017 година и нивниот план беше брендот да го основаат прво во Британија, а потоа и во Ирска, Франција и Германија.

– Прашањето за Брегзит не не интересираше многу бидејќи мислевме дека нема да влијае на нашиот бизнис – изјави Вики. Добро поминаа во Холандија и Шпанија и сето тоа исчезна. И не може бизнис од двајца луѓе да отвора канцеларии во Европа. Потоа своите дела ги испраќале на производство во Тајланд или Хонгконг, а потоа тоа не можело да помине како производ од Велика Британија.

Значи, сите овие производители се согласија дека придобивката од Брегзит за нив е лага.

- Кога бевме дел од единствен пазар, можевте да ставите стока во комбе и без проблем да ја возите до Барселона, Берн или Брисел, што веќе не е случај. Тоа значи помалку бизнис во Велика Британија, а повеќе во ЕУ, вели тој и додава дека 27 земји каде што важат истите правила ја тераат Велика Британија до ѕидот.

Паркер нагласува дека долгорочна опасност за британската економија е тоа што веќе не можат да го сторат тоа малите компании кои се навикнати да се прошируваат на европскиот пазар, што беше лесно пред 2016 година. Тој додава дека растот на британската економија можел да се набљудува до таа година, а потоа по гласањето за Брегзит таа стагнирала.

Гилс истакнува дека инвестициите пораснале насекаде низ земјите од Г17, освен во Британија:

- Државата се обиде да го реши со трошење многу пари. Порано правеа супер одбивка каде што добивате олеснување ако инвестирате во капитал или иновации, но тоа навистина не функционираше. Затоа е зголемена грижата за стопанството бидејќи за неа се важни инвестициите. Ова е ефектот на Брегзит, луѓето повеќе не ја знаат насоката на економијата на Обединетото Кралство. Во сите области на цените, инвестициите и трговијата имаме негативни ефекти, што не се должи на енергетската криза или пандемијата - нагласува тој.

Велика Британија е рангирана на последно место по развој за 2023 година, а единствена полоша земја е Русија.

- Посиромашни сме затоа што го немаме економскиот раст што инаку би го имале - изјави Гилс.

Фостнер го наведува примерот на хемиската индустрија која потрошила над 500 милијарди фунти во текот на една деценија за регистрирање на нивните достигнувања во Европа, што им дава пристап до пазарот во Обединетото Кралство и 27 земји од ЕУ. Сега тие треба да се пререгистрираат во Обединетото Кралство и тоа ќе ја чини британската економија 2 милијарди фунти.

Затоа, обновата на сопствениот пазар надвор од Европската унија ќе ја чини Велика Британија многу.

Фото: EPA/ SERGEI ILNITSKY