Холандскиот модел на скратена работна недела покажува дека пократкото работно време може да оди рака под рака со поголема лојалност на вработените и подобар баланс помеѓу работата и приватниот живот.

Иако во многу земји сè уште има идеолошки дебати за скратување на работната недела, во Холандија оваа практика стана вообичаена, не само во малите бизниси, туку и во големите компании. Вработените работат во просек 32,1 часа неделно, што е најниско во Европската Унија(EУ) и далеку под европскиот просек од 36 часа.

Во исто време, холандскиот БДП по глава на жител останува меѓу највисоките во Европа и на самиот врв од земјите-членки на ОЕЦД, што ја доведува во прашање вообичаената претпоставка дека богатите земји мора да работат подолго за да останат конкурентни.

Во амстердамската фирма Positivity Branding, која советува компании во областа на идентитетот на брендот и пакувањето, пред седум години беше воведена четиридневна работна недела. Коосновачите Гевин Арм и Берт де Вит одлучија тие и нивните вработени да работат 32 часа неделно, без намалување на платата и без продолжување на работното време во текот на работните денови.

„Децата се мали само еднаш“, вели Арм, објаснувајќи дека многу претприемачи имаат тенденција целосно да се посветат на својата работа, честопати наводно поради своето семејство, а подоцна сфаќаат дека ги пропуштиле најважните години од животот на своите деца.

Де Вит нагласува дека не станува збор за помал обем на работа за исти пари, туку за промена на менталитетот.

„Работиме попаметно, не подолго“, истакнува тој и додава дека во некои земји многу време се поминува на работа, но тоа не значи дека навистина работат повеќе.

Слични искуства доаѓаат и од софтверската компанија Nmbrs, каде што менаџментот тврди дека, по преминувањето на четиридневна работна недела, боледувањето се намалило, а лојалноста на вработените се зголемила. Петок е неработен ден, а вработените го користат за одмор, семејни или лични активности.

„Најдобрите идеи ги добивам додека го шетам кучето“, вели директорката за човечки ресурси Марике Пеперс.

Сепак, преминот кон работа со скратено работно време не беше лесен. Инвеститорите мораа да бидат убедени во одржливоста на моделот, а некои вработени првично се сомневаа дали ќе можат да ја завршат работата за кратко време. Решението беше пронајдено преку построга приоритизација и намалување на бројот на состаноци.

Работа од дома и институционална поддршка

Четиридневната работна недела во Холандија има и институционална поддршка. Најголемиот синдикат FNV лобира таа да стане официјална владина препорака, додека вработените веќе имаат законско право да побараат намалување на работното време. Структурата на пазарот на трудот покажува специфичност: речиси половина од вработените работат со скратено работно време, што е највисок удел во ОЕЦД. Дури три од четири жени и еден од четири мажи работат помалку од 35 часа неделно. Високите плати, но и даночниот систем што особено ја оптоварува средната класа, ги прават дополнителните часови помалку профитабилни, па семејствата често одлучуваат да „тргуваат со приход за време“.

Економистите, сепак, предупредуваат дека успехот на моделот има свои граници. Иако продуктивноста е висока, нејзиниот раст стагнира во последните 15 години. Покрај тоа, Холандија, како и повеќето европски земји, се соочува со стареење на населението - има сè повеќе пензионери и помалку вработени граѓани.

Поголема вклученост на жените

Еден од потенцијалите лежи во поголемата вклученост на жените во работата со полно работно време. Иако вработеноста на жените е висока, повеќе од половина од нив работат со скратено работно време, што е трипати повеќе од просекот на ОЕЦД. Покрај недостатокот на прифатливи градинки и сложениот систем на даноци и социјални бенефиции, општествените ставови исто така играат важна улога.

Истражувањето од 2024 година покажа дека една третина од граѓаните веруваат дека мајките на деца под три години не треба да работат повеќе од еден ден во неделата, додека речиси 80 проценти сметаат дека три дена е максимум. За татковците, овие проценти се значително пониски, 5 или 29 проценти.

Синдикатот FNV верува дека нормализацијата на четиридневната работна недела би можела да придонесе за поголема родова еднаквост и намалување на отсуството од работа. Поддржувачите тврдат дека пократкото работно време би можело да ги направи дефицитарните сектори, како што се образованието и здравството, попривлечни. Критичарите, сепак, нè потсетуваат дека секоја економија, без оглед на ефикасноста, има ограничувања кога нема доволно работна сила, пренесува Каматица.