Европа се соочува со сериозен енергетски шок поради конфликтот во Иран, кој се заканува да предизвика долготрајни прекини во снабдувањето со нафта и гас, пишува Политико. Според анализите, кризата би можела да ја парализира индустријата, да го поскапи транспортот и храната, да ги зголеми каматите и повторно да ја турне инфлацијата кон кризно ниво.

Како што последните танкери со фосилни горива од Персискиот Залив пристигнуваат во европските пристаништа, лидерите дури сега почнуваат да ги согледуваат размерите на кризата.

Германскиот канцелар Фридрих Мерц предупреди дека доколку конфликтот се одолжи, последиците за економијата ќе бидат „еднакво тешки како за време на пандемијата или на почетокот на војната во Украина“. Италијанскиот министер за одбрана Гвидо Крозето изјави дека живее со оваа реалност „24 часа дневно“, додавајќи дека информациите со кои располага „не му дозволуваат да спие“.

Претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, предупреди дека конфликтот може да трае со години, а неговите долгорочни последици „веројатно се надвор од она што во моментов можеме да го замислиме“.

Околу 20 проценти од светската нафта и гас минуваат низ Ормускиот Теснец, кој е клучна точка за глобалното снабдување. Американскиот претседател Доналд Трамп порача дека земјите ќе мора „самите да се снаоѓаат“ доколку дојде до недостиг.

Освен за транспорт и греење, нафтата и гасот се основа на целиот индустриски синџир – од производство на храна и пластика до хемиската индустрија. Паралелно, се појавуваат и недостиг на ресурси како ѓубрива и хелиум.

Аналитичарите предупредуваат дека сегашниот раст на цените на горивата е само почеток. Во Европа веќе се бележи поскапување на бензинот од околу 15 проценти за еден месец.

Поради кризата, постои ризик од воведување рестриктивни мерки како ограничување на потрошувачката и забрана за возење во одредени денови. Воздушниот сообраќај е особено погоден – цените на авионското гориво се удвоени, а авиокомпаниите размислуваат за намалување на летовите.

Кризата веќе се прелева и во индустријата, особено во енергетски интензивните сектори како челичната и хемиската индустрија. Поскапувањето на суровините и логистиката дополнително ја оптоварува и земјоделската продукција.

Европската комисија предупредува на ризик од стагфлација – комбинација од висока инфлација и слаб економски раст. Се очекува растот да падне на околу 1 процент, додека инфлацијата повторно може да се зголеми, што би довело до повисоки каматни стапки и поскапи кредити.

Експертите оценуваат дека дури и ако конфликтот веднаш заврши, на Европа ќе ѝ биде потребна најмалку една година за закрепнување. Колку подолго трае кризата, толку потешки ќе бидат последиците.

– За Европа, времето повеќе не се мери во месеци, туку во недели – заклучува Политико.