Кога глобалните енергетски пазари ќе бидат погодени од геополитички шокови, се повторува истиот тренд – цената на дизелот нагло расте, додека бензинот реагира поспоро.

Според податоците на Американската агенција за енергетски информации (EIA), од почетокот на конфликтот во Иран до почетокот на април 2026 година, бензинот поскапел за 1,11 долари по галон, додека дизелот скокнал за дури 1,75 долари. Оваа разлика има сериозни економски последици, бидејќи дизелот е основа на транспортот и логистиката, што директно влијае врз инфлацијата.

Дизелот има помали резерви

Една од клучните причини е што залихите на дизел и сродните горива (т.н. дестилати) обично се пониски од оние на бензинот. Тоа значи дека пазарот има помал простор да „апсорбира“ шокови. Кога ќе дојде до прекин во снабдувањето, дизелот прв реагира – и тоа најсилно.

Глобално гориво, за разлика од бензинот

Бензинот главно се произведува и троши локално. Дизелот, пак, е гориво на глобалната економија – го користат камиони, бродови, возови и тешка механизација. Затоа секој проблем на клучни транспортни точки, како Ормускиот теснец, има глобални последици врз неговата цена.

Побарувачката за дизел е тешко променлива

Додека возачите можат да го намалат користењето на бензин при повисоки цени, побарувачката за дизел е многу поцврста. Тој е неопходен за:

транспорт на стока

земјоделство

градежништво

индустрија

Овие сектори немаат лесна алтернатива, па побарувачката останува висока дури и кога цените растат.

Производството не може брзо да се зголеми

Рафинериите не можат едноставно да „произведат повеќе дизел“. Производството зависи од типот на суровата нафта, технолошките капацитети и строгите еколошки стандарди. Дополнително, тие често работат блиску до максимум, што ја ограничува флексибилноста.

Инфлацијата се пренесува преку дизелот

Дизелот има многу поголемо влијание врз економијата од бензинот. Кога неговата цена расте, се зголемуваат транспортните трошоци, што директно се прелева врз цените на храната, градежните материјали и другите производи.

Заклучок

Причината зошто дизелот поскапува побрзо не е случајна. Пазарот на дизел е:

поограничен

поглобално поврзан

со стабилна и висока побарувачка

Додека бензинот е гориво за потрошувачите, дизелот е гориво на економијата. Затоа, кога ќе се појави криза – токму тој реагира прв и најсилно.