Пишува: Сања Божиновска, министерка за енергетика, рударство и минерални суровини

Енергетската транзиција одамна не е прашање на избор. Таа е економска, безбедносна и геополитичка нужност. Светот веќе не расправа дали треба да се менува енергетиката, туку како и колку брзо.

Енергетиката денес е пазарна реалност, но и прашање на национална отпорност. Македонија предолго беше набљудувач во тие процеси. Без јасна стратегија. Без долгорочно планирање. Без системска визија.

Тоа го сменивме.

Со формирањето на посебното Министерство за енергетика и со новиот Закон за енергетика, поставивме јасен институционален и правен темел. Воведовме ред таму каде што со години имаше ад-хок решенија. Започнавме планиран развој наместо реактивно управување.

Енергетската безбедност денес не значи само поседување извор на енергија. Таа значи способност системот да издржи кризи, да се адаптира на шокови и да обезбеди стабилно снабдување во секој момент.

Енергетската независност, исто така, не значи целосно отсуство на увоз. Таа значи увоз по избор – а не по нужност.

Во декември минатата година, согласно законот, го донесовме Годишниот план за изградба на енергетски објекти за 2025 година. Тоа не е формален документ. Тоа е инвестициски и развоен пасош на државата, со вкупна вредност над 1,35 милијарди евра.

Првпат Македонија има јасна мапа каде оди енергетскиот сектор.

Планот опфаќа 481 проект кои се веќе реализирани или во завршна фаза. Нашиот пристап е јасен: секој мегават мора да биде функционален дел од системот. Не бројка на хартија. Не политичка декларација.

Затоа паралелно со изградбата на капацитети, ја зајакнуваме и мрежата што таа енергија треба да ја пренесе.

Доминираат фотонапонските централи. Го користиме сонцето – нашиот најголем природен ресурс. Но овојпат тоа го правиме контролирано, плански и со дигитализирани постапки за приклучување.

Фотоволтаиците се неопходни. Но тие не се доволни.

Повеќе од јасно е дека системот е стабилен само ако е разновиден.

Како носител на политики знам: без разновидност нема сигурно снабдување, ниту долгорочно пониски цени.

Затоа складирањето на електрична енергија добива централна улога. Нашата цел е јасна – ниту еден нов мегават од сонце да не стане товар за мрежата. Со Законот за енергетика обезбедивме услови за флексибилен и стабилен систем, подготвен да апсорбира нови зелени капацитети.

Ветерните електрани, биомасата и биогасот се планирани со вкупен капацитет од 426 MW. Тие ја обезбедуваат базната енергија – она што го држи системот стабилен кога производството од сонце и ветер варира.

За првпат во Македонија, плански се предвидува изградба на складишта за електрична енергија: батериски системи со речиси 2.146 MWh капацитет и инсталирана моќност од над 768 MW.

Со ова, Македонија прави исчекор и станува еден од регионалните лидери во управување со енергија.

Но енергетиката не завршува со производството. Половина од равенката е мрежата.

Нашиот преносен систем е проектиран за централизирано производство од минатиот век. Денес управува со децентрализирани и променливи извори. Затоа влегуваме во темелна модернизација и дигитализација на МЕПСО.

Не може да се управува енергетика од 21 век со аналогни алатки.

Дигиталната мрежа значи паметно управување, помали загуби и моментална реакција. Тоа е професионалниот стандард што го воведуваме. Мрежата мора да биде подготвена за раст, а не кочница за развој.

Нашата стратегија е јасна: државата не е само регулатор, туку и активен инвеститор во зелената транзиција. Преку државни проекти обезбедуваме сигурност, рамнотежа и долгорочна стабилност на системот.

Зависноста од еден снабдувач е ризик од минатото. Нашата цел е Македонија да биде стабилен енергетски систем кој не само што ги задоволува сопствените потреби, туку придонесува и за регионалната стабилност.

Планот за инвестиции за 2026 година веќе се подготвува. Согласно законот, ваквите планови ќе се носат секоја година. Предвидливоста е основа на секој сериозен енергетски сектор. Поставуваме рамка од 5 до 10 години, со јасни цели и мерливи резултати.

Ова е јасен сигнал до Брисел: Македонија е кредибилен и сериозен партнер. Реформите што ги спроведуваме денес се темел за климатски неутрална економија и целосна интеграција во европскиот енергетски пазар.

Мојата визија е јасна: Македонија што произведува доволно енергија за сопствените потреби, со паметна и дигитализирана мрежа, интегрирана во европската енергетска архитектура.

Во 21 век, сувереноста се мери преку енергетскиот систем.

Планот за 2025 година е почеток на трансформација во која енергијата станува двигател на економскиот развој.

Македонија повеќе не чека.

Македонија гради – одговорно, стратешки и со визија за генерациите што доаѓаат.