Во џиновска фабрика опкружена со планини покриени со снег, кран ги спушта челичните каросерии на автомобили до почетокот на производствената линија. Тие штотуку се заварени од роботи - во оваа фабрика работат 690 од нив. Потоа, армија од човечки работници во црвени панталони и бели маици ќе ги трансформираат овие челични школки во готови автомобили. Едно од овие возила излегува од производствената линија секоја минута, а неговите фарови трепкаат. Сцената е европската фабрика на корејската автомобилска компанија Киа, веднаш надвор од градот Жилина во северна Словачка.

Киа вели дека таму инвестирала 2,5 милијарди евра, пишува британскиот Би-Би-Си. Фолксваген, исто така, произведува автомобили во Словачка. Истото го прават и Стелантис (поранешни Пежо-Ситроен, Фиат и Крајслер) и Јагуар Ленд Ровер. Волво отвора фабрика за електрични автомобили тука во 2027 година. Словачка, која има население од 5,4 милиони, произведува речиси милион автомобили годишно. Тоа е мал број во споредба со најголемите светски производители, како што е најголемиот, Кина, кој произведува дури 31 милион автомобили годишно. Сепак, Словачка е производител број еден по глава на жител - во однос на големината на нејзиното население.

Предност во пониските трошоци

„Автомобилите се моја страст уште од дете“, изјави за Би-Би-Си Марсел Пухон, работник на производствена линија и еден од 3.700 вработени во фабриката на Киа. „Сега сум дел од тим и можам да произведувам автомобили, па затоа ова е работа од соништата за мене.“ Марсел живеел во Северна Ирска и Англија пред да се врати во родната Словачка за да работи тука. На производствената линија, склопувајќи врати, е Симона Крнова. Студирала економија пред да дојде тука. Тоа не е нејзината работа од соништата, но има свои предности.

„Половина од моето семејство работи тука, па сакав да пробам. Ми се допаѓаат луѓето“, вели таа. Што се однесува до нејзината плата, таа заработува 1.300 евра месечно. „Добро во споредба со другите компании“, додава таа. И тоа ќе се зголеми подоцна. Киа вели дека просекот во фабриката е 2.400 евра месечно. Тоа е значително повисоко од просечната месечна плата во целата економија на земјата, која, според официјалните податоци, била 1.403 евра во 2023 година. Но, во исто време, таа плата е значително пониска од просекот во ЕУ од околу 3.417 евра. И покрај сето ова, Симона вели дека е горда што Словачка произведува толку многу автомобили.

„Ми се допаѓа фактот што имаме такво производство на автомобили и што платите во секторот се од корист за целото општество“, вели тој. Практично секој што работи во фабриката на Киа е Словак. Секако, има и забележливо корејско присуство. Ова се неколку десетици високи менаџери кои живеат во затворена заедница што ја изградиле специјално на работ од селото, на неколку километри оддалеченост. Кога Словачка беше дел од Чехословачка, автомобилите што ги произведуваше беа, според западните стандарди, лоши, бучни, трошеа гориво и бавни.

Но, откако Кадифената револуција од 1989 година го „протера“ комунизмот од земјата, Фолксваген почна да инвестира во чехословачкиот производител на автомобили Шкода во 1991 година. До 2000 година, тој ја поседуваше целата компанија. Други странски производители на автомобили, исто така, почнаа да инвестираат во новите држави Чешка и Словачка - двата дела на поранешна Чехословачка по нејзиното одвојување во 1993 година. Експертот за автомобилска индустрија Петр Прокоп вели дека во тоа време, трошоците за работна сила во Словачка биле 20 проценти од оние во Германија.

Прокоп, раководител на „Give Management Consulting“, фирма со седиште во Минхен која советува клиенти во автомобилскиот сектор, додава дека Словачка сè уште има значителна предност во однос на трошоците. „Од една страна, сè уште имате пониски плати“, вели тој. „Би рекол 60% од западните плати. Но, исто така имате и висока продуктивност. Значи, дефинитивно е конкурентно.“

Понатаму по производната линија, машина што инсталира климатизација во автомобилите го пушта Моцарт додека се движи напред за да ги предупреди луѓето да се тргнат од патот. Многу од возилата имаат волан со волан од десната страна, во британски стил. Најголемиот пазар за автомобилите произведени во фабриката е навистина Велика Британија, каде што Киа сега е четвртиот најпродаван бренд по Фолксваген, БМВ и Форд. Шпанија, Италија и Германија се следните најголеми пазари во Европа за автомобилите на Киа. Извршниот директор на Киа Европа, Марк Хедрих, вели дека словачката автомобилска индустрија, исто така, има корист од централната локација на земјата. „Словачка е навистина во срцето на Европа и е доста добро поврзана со големите пазари“, вели тој.

Високата стапка на производство на енергија со ниска емисија на јаглерод во Словачка, од хидроелектрани до нуклеарни централи, и зголемената употреба на обновливи извори на енергија, исто така значи дека државата обезбедува добри субвенции за купување електрични автомобили. Друга важна словачка предност е нејзината густа мрежа на добавувачи за автомобилската индустрија. Околу 360 компании работат за автомобилската индустрија. „Базата на добавувачи е огромна“, вели г-дин Хендрих, „и тоа е клучно“. Киа не сакаше да навлегува во детали за стимулациите што ги доби од словачката влада за да започне со производство во земјата уште во 2006 година.

Тие генерираат една десетина од БДП

Сепак, Хедрих рече дека добиле даночни кредити од 29 милиони евра за да ги трансформираат производствените линии во Словачка за нови електрични возила. Вкупните трошоци за Киа во ова прашање изнесувале 108 милиони евра. Словачката влада им нуди овие стимулации на производителите на автомобили бидејќи придобивките за земјата се огромни.

„Благодарение на Киа, имаше огромен пад на невработеноста и значително зголемување на економската сила на регионот Жилина“, вели градоначалникот на градот, Петер Фиабане.

„Денес, повеќе од 20.000 луѓе се директно вработени од Киа и други компании поврзани со производството на Киа.“ Хедрих, исто така, го истакнува квалитетот на работниците достапни во Словачка. Во Техничкото училиште во Жилина, 100 студенти се на „двојна програма“ спонзорирана од Киа, каде што наизменично студираат и работат во фабриката. На Универзитетот во Жилина, околу 400 од неговите дипломирани студенти секоја година добиваат работа поврзана со автомобилската индустрија.

Додека Словачка го предводи патот, другите земји од поранешниот Источен блок, исто така, беа сведоци на отворање фабрики од страна на западните и азиските производители на автомобили. Чешката Република ги има „Хјундаи“, „Тојота“ и „Фолксваген“, додека Полска ги има „Тојота“, „Стелантис“ и „Фолксваген“. Во меѓувреме, „Ауди“, „Мерцедес-Бенц“ и „Сузуки“ имаат фабрики во Унгарија, „Форд“ и „Рено“ во Романија, а „Форд“ повторно во Србија. Сите се привлечени од ниските плати, традицијата на индустријата и образованите работници.

И покрај сите овие податоци, словачката автомобилска индустрија има и некои проблеми. Како што вели поговорката, тие ги чуваат сите јајца во една кошничка. Имено, автомобилската индустрија е одговорна за 10 до 11 проценти од БДП на Словачка и се соочува со сериозни предизвици во 2026 година. Тие вклучуваат зголемување на трошоците за производство, зголемени даноци и интензивна конкуренција од кинескиот сектор за електрични возила. Нацијата ризикува „синдром на Детроит“ поради бавниот премин кон електрични возила, лошата инфраструктура и прекумерната зависност од традиционалните мотори со внатрешно согорување.