Осудени на пониски температури на термостатите и волнените чорапи, Европејците се подготвуваат за тешка зима бидејќи нема да има доволно гас од Русија, која предизвика земјотрес на енергетскиот пазар со инвазијата на Украина пред шест месеци.

Први на удар беа Летонците, кои од јули се без руски гас, но знаат како ќе ги поминат следните месеци.

„Цените на енергијата се толку високи што се исклучивме од градскиот водовод и поставивме сопствен бојлер. Таа е поевтина од заедничка топла вода“, рече Јуонс Ратиникс, жител на градот Резекне, недалеку од руската граница.

Освен за Латвија, вентилот за рускиот гас веќе е исклучен и за Бугарија, Данска, Финска, Холандија и Полска. Протокот на гас кон другите во Европа станува се послаб: во јули беше за околу 70 отсто помал од претходната година, според неколку експерти со кои разговараше АФП.

Изгледите за ладни радијатори и затворени фабрики ги прогонуваат владите кои знаат дека Владимир Путин стратешки користи енергетско оружје. Помалку испораки ја зголемија цената на гасот, а потоа и цената на струјата, бидејќи многу термоелектрани работат на гас. Нафтата исто така поскапе пред неодамна да се намали.

Војната ја предизвика „првата вистинска глобална енергетска криза во историјата“, рече Фатих Бирол, извршен директор на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА).

Европа е во епицентарот на кризата. Гасот е толку важен – особено во земји како Германија, чија тешка индустрија во голема мера зависи од него – што е изземен од европските санкции, за разлика од јагленот (целосно ембарго) и нафтата (постепено ембарго).

Работен термостат

Веќе значително намалениот проток на гас преку многу важниот гасовод Северен тек 1 меѓу Русија и Германија „ќе флуктуира помеѓу нула и 20 отсто капацитет во наредните месеци, предизвикувајќи рецесија во Европа во текот на зимата 2022/23 година“, предвидува Мет Оксенфорд од Економист разузнавачка единица.

Во случај на недостиг, надлежните прво ќе го прекинат снабдувањето на некои компании. Во Франција и Германија, владите одлучуваат која прво ќе биде жртвувана. Но, потрошувачите кои греат или готват на гас се исто така поканети да заштедат енергија, а Брисел бара од 27 земји-членки да ја намалат потрошувачката на гас за 15 проценти.

Пролетта, Италија ја започна „Операцијата Термостат“ со цел да се намали греењето и климатизацијата во училиштата и органите на јавната администрација. Оваа иницијатива ја имитираат Шпанија и Германија.

Во Германија е започната кампања која поттикнува намалување на климатизацијата, давање предност на јавниот превоз или туширање што троши помалку вода. Многу градови ја намалија температурата во базените и заштедуваат на јавното осветлување.

„Заштедувам енергија“, објаснува Анет Капаон, 70-годишна пензионерка од Берлин. „Ја загревам само просторијата во која сум, другите доволно за да не замрзнат“.

Јаглен и ЛНГ

Франција ја замрзна цената на гасот за домаќинствата, но во Германија сметките за домаќинствата ќе се зголемуваат за неколку стотици евра годишно.

Во пресрет на суровата зима, потрошувачкиот центар во Северна Рајна-Вестфалија никогаш не бил толку баран во своето 40-годишно постоење. „Ќе има многу домаќинства кои нема да можат да платат“, изјави портпаролот на центарот Удо Сивердинг.

Многумина се распрашуваат за инсталација на соларни панели. Но, имаше и напад на јаглен. Франција воведува акција против отпад, продавниците кои користат климатизери побараа да ги држат вратите затворени.

Исто така, се прават напори да се најдат алтернативни извори на енергија како што се течен природен гас (ЛНГ) и јаглен, кои, сепак, силно ја загадуваат животната средина.

Така, Франција привремено се откажа од затворањето на термоцентралата на јаглен и планира нов терминал за ЛНГ, што е критикувано од еколошки активисти. Терминалот во Ле Авр во Горна Нормандија треба да биде оперативен од септември 2023 година.