Порастот на цените на фосилните горива како што се гасот за греење, бензинот и дизелот може значително да се забрза од 2027 година, предупредуваат експертите кои ги обвинуваат пратениците за поттикнување лажни очекувања. Институциите на ЕУ ја процениле границата што ќе ја диктира на 45 евра, но новата реформа на пазарот на јаглерод би можела значително да ја зголеми таа цена.

Европскиот парламент ќе гласа за реформата на тој пазар, за која институциите на ЕУ се договорија во декември минатата година. Предлог-законот предвидува втор систем за тргување со емисии за згради и патен сообраќај, кој ќе се активира во 2027 година и ќе ја зголеми цената на фосилните горива за греење и возење.

Оваа мерка ќе се спроведе во моментот кога ќе се активира Фондот за социјална клима од 87 милијарди евра, чија цел е да се амортизира влијанието на мерката врз најсиромашните домаќинства. Како што е вообичаено во пазарните системи, побарувачката и понудата ќе ја диктираат цената.

Институциите на ЕУ сакаат да ја ограничат новата цена на јаглеродот на максимум 45 евра за тон емисија на јаглерод диоксид, што би значело зголемување на цената на фосилните горива за десет евроценти за бензинот и 12 за дизелот. Но, експертите предупредуваат дека оваа цена може многу добро да се надмине, бидејќи механизмот за намалување на цените вклучен во законот во никој случај не гарантира дека цената нема да биде повисока.

„Во суштина, се е можно кога зборуваме за цени. Не можеме да тврдиме дека цената ќе го „пробие покривот“, но токму поради тоа што знаеме многу малку за формирањето на цената во новиот систем, тоа е подеднакво можно за тоа да биде екстремно висока и екстремно ниска Михаел Пале, експерт за пазари на јаглерод во Институтот за истражување на климатските влијанија во Потсдам, изјави за EURACTIV.

Главниот преговарач за пазарни реформи, Питер Лиз од централнодесничарската група ЕПП, призна дека границата од 45 евра не е фиксна.

„Се разбира, тристраниот договор не може апсолутно да гарантира дека цената нема да биде повисока од таа граница. Но, веројатноста е релативно висока, особено за првите години, вклучувајќи ја и 2029 година. Европската комисија предвидува цена од 45 евра во нејзините пресметки“, рече тој.е тој.

Меѓутоа, пратениците звучеа многу посигурно за деталите кога договорот беше склучен минатиот декември. Тогаш самата Лиз рече дека цената нема да биде повисока од 45 евра.

Францускиот пратеник Паскал Канфан, кој првично ја критикуваше реформата, потоа рече дека строгите услови, „особено воведувањето ценовни ограничувања барем до 2030 година“, ја прават мерката политички прифатлива.

Во необврзувачкиот дел од договорот се споменува и ограничување, но механизмот не може да гарантира.

„Од една страна, параграфот наведува аспирација за цена што ќе ги смири засегнатите страни. Во исто време, ако го погледнете механизмот што треба да го испорача тоа, постои значителен јаз помеѓу стремежот и имплементацијата“, рече тој.

Во пракса, цена над 45 евра за тон јаглерод диоксид ќе предизвика дополнителни отстапки од таканаречената резерва за стабилност, со цел да се усогласи понудата со побарувачката.

Но, бидејќи би биле дозволени само 20 милиони дополнителни сертификати, а вкупната количина на дозволени емисии е околу 1.000 милиони тони CO2, нема да има пресудно запирање на растот на цените на горивото доколку има притисок, изјави Кристијан Флашланд, директор на Центарот за одржливост од берлинското училиште Херти, проценува.

„Затоа, максималната цена од 45 евра никако не е загарантирана, тоа е еден од проблемите на комуникацијата, бидејќи ќе кажеме дека ќе направиме нешто и ќе ја постигнеме целта за фиксна цена, но тоа едноставно нема да функционира, според мое мислење“, рече тој.

Кои цени може да се очекуваат? И двајцата експерти велат дека е тешко да се процени, но тие не одат под 100 евра во предвидувањата, што би било повеќе од двојно во однос на прогнозата на реформата.

„Ниту еден модел не предвидува цена од 45 евра, поверојатно е дека ќе биде од 100 до 300 евра“, рече Флашланд.

Во екстремни случаи, ако земјите од ЕУ не се обврзат на дополнителни мерки, туку се потпираат само на цената, се достигнува опсегот од 175 до 350 евра по тон CO2, според Пале.

„Тоа не е веројатно сценарио, но тоа е прва проценка на горната граница“, додаде тој.

Лиз наведува дека таквите пресметки се „неразбирливи“ и се засноваат на лажни претпоставки. Сепак, тој исто така наведува дека земјите на ЕУ мора да ги подготват своите граѓани за „живот во свет каде што фосилните горива се скапи и тешко достапни“.

„Не е разумно, ниту е можно да се одлучува за апсолутно фиксна цена, бидејќи тоа би не навело да бараме едногласност, што секако не би се постигнало“, рече тој, додавајќи дека тоа дополнително ќе го загрози постигнувањето на климатските цели со 2030 година.