Планот „Купувајте европски производи“ на Европската комисија претставува најголем пресврт во индустриската политика на Унијата во последните неколку децении. Но, експертите предупредуваат дека тоа е и најсложената и најризична задача досега. Се очекува Европската комисија да презентира сеопфатен акционен план наречен „Една Европа, еден пазар“ на самитот на ЕУ во март, чиј столб е токму охрабрувањето на купувањето европски производи и услуги.

Политичката порака е јасна: парите на европските даночни обврзници треба да се користат за поддршка на европската индустрија, но економската пресметка е многу посложена, пишува Euronews.

Цели и предизвици на планот

Планот за зајакнување на конкурентноста, кој произлегува од извештаите подготвени од Марио Драги и Енрико Лета, има за цел да го заокружи единствениот пазар на ЕУ до 2027 година. Исто така, предвидува пренасочување на јавните набавки и индустриските стимулации кон производството на ЕУ во стратешки сектори како што се одбраната, чистата технологија, чиповите, хемикалиите и автомобилската индустрија.

Комисијата го опишува потегот како одговор на Европа на американската политика „Купувајте американско“. Но, за разлика од Вашингтон, Брисел мора да ги балансира интересите на 27 различни економии, почитувајќи ги правилата на Светската трговска организација (СТО) и сопствените политики за отворена трговија.

Предлогот се очекуваше пред Божиќ, но беше повлечен поради несогласувања меѓу земјите-членки. Иако самитот на лидерите испрати силна политичка порака, не се појавија нови закони.

Единство во одбранбената индустрија

Сепак, постои редок консензус во еден сектор. Гунар Волф, професор по економија на Слободниот универзитет во Брисел и виш соработник во Центарот Бругел, повлекува јасна линија.

„Имаме корист од американското оружје, но овие купувања нè прават ранливи на геополитичкото влијание на Соединетите Американски Држави. Кога станува збор за прашања поврзани со цврстата безбедност, мислам дека има јасна основа за купување повеќе европско“, верува Волф. „Стратешката автономија значи дека мора да имате технологија произведена во Европа, во спротивно ќе се потпирате на други актери“, додава тој.

Опасноста од протекционизам

Сепак, Волф е многу поскептичен во врска со примената на истиот принцип во други сектори.

„Мораме да бидеме исклучително внимателни ова да не се претвори во збир на протекционистички политики. Ако ја заштитите домашната индустрија од секаква конкуренција, ќе завршите со недостаток на иновации, што ќе има лош ефект врз растот“, предупредува тој. За Волф, успехот не се мери со пазарен удел или бројки во синџирот на снабдување. „Растот на нови, интересни, иновативни компании, растот на продуктивноста, растот на вработеноста. Тоа е она што на крајот ни треба“, заклучува тој.

Експертска дијагноза: Недостасува капацитет

Алберто Алемано, професор по право на Универзитетот ХЕЦ во Париз, нуди поглед од прва рака на ситуацијата на терен.

„Во повеќето сектори, ЕУ едноставно нема индустриска база или синџири на снабдување за да работи сама. Општото претпочитање за европските компании само би ги зголемило трошоците за индустриите што се потпираат на нив“, вели Алемано. „Целната претпочитаност во вистински стратешки сектори може да се оправда, но само ако терминот „стратешки“ е дефиниран со ригорозна анализа, а не со политичка целесообразност, што се чини дека е случај сега“, вели тој.

Поделби меѓу земјите-членки

Пукнатините во ЕУ се веќе јасно видливи. Франција се залага за строги правила за локално, или европско, производство. Германија, од друга страна, претпочита пофлексибилна идеја „Направено со Европа“ што би ги вклучила и трговските партнери како што се Канада, Велика Британија и Норвешка. Помалите, извозно ориентирани земји стравуваат дека тие ќе ги сносат трошоците, додека Франција и Германија ќе ги пожнеат најголемите придобивки.

„Постои вистинска тензија меѓу двата блока. Помалите членки се плашат дека ова ќе ги зголеми нивните трошоци и главно ќе им користи на големите економии“, објаснува Алемано.

Сложеноста на синџирите на снабдување

Фредрик Ериксон, директор на Европскиот центар за меѓународна политичка економија, ги објаснува практичните предизвици, а неговата проценка е отрезнувачка.

„Не е толку лесно да се наметнат такви ограничувања. Европа увезува многу од други земји, а овие компоненти ги користат европските компании за да направат производи што потоа ги реекспортираат. Значи, ако наметнете ограничување што ќе ги зголеми вашите трошоци, тоа ќе ја зголеми и цената на европскиот извоз“, вели Ериксон.

Неговиот пример го погодува точното: германска компанија гради ветерна фарма во Обединетите Арапски Емирати со компоненти произведени во неколку земји. Во таков случај, поимот „европска предност“ е нејасен, особено ако владата на ОАЕ бара локално производство за да го додели договорот.

„Ќе биде многу, многу тешко да се разработат прецизните детали за тоа како би можел да функционира таков систем“, додава тој.

Ризикот од одмазда од сојузниците

Ериксон, исто така, предупредува на проблем со сојузниците. ЕУ извезува повеќе стратешки стоки отколку што увезува. Ако Европа ги исклучи Канада, Обединетото Кралство или партнерите од Меркосур, тие би можеле да возвратат со слични мерки, што би