Иако многу посетители на Хрватска престојуваат покрај брегот, внатрешноста на островот крие голем број интересни места, од кои едно е Вело Грабље, на дваесет минути возење од градот Хвар.

Скриено меѓу ридови и лозја, ова село на прв поглед изгледа како да е зачувано од друго време. Тесни камени улички, стари куќи со дрвени бараки и речиси нереална тишина дополнително го засилуваат тој впечаток.

Според најновиот попис на населението, денес Вело Грабље има само 20 жители, додека пред сто години имало дури 500. Ова значи дека градот изгубил 96 проценти од своето поранешно население за еден век, пишува Блиц.

Лавандата донесе просперитет во селото

Иако денес туристите го посетуваат поради автентичниот далматински амбиент, причината за поранешниот просперитет не беше туризмот. Во Вело Грабље немало луксузни вили или богати странци, туку нешто што било многу повредно во тоа време - лавандата.

Приказната започнува кон крајот на дваесеттите години од минатиот век, кога лозјата на Хвар минувале низ тежок период. Во потрага по нова култура што би можела да напредува на карпеста и сува почва, локалниот жител Бартул Томичиќ бил првиот што почнал да одгледува лаванда и да произведува етерично масло.

Лавандата постоела на островот и претходно, но токму тој почнал да ја развива како економска култура. По проблемите со лозјата, жителите барале нов извор на приход, и се покажало дека климата на Хвар е идеална за одгледување лаванда.

Село на милионери

Центарот на производството бил Вело Грабље. Во средината на 20 век, лавандата носела толку добар приход што жителите на селото биле меѓу најбогатите на островот, па затоа местото го добило прекарот „село на милионери“.

До 1970-тите, Хвар беше меѓу најважните области за одгледување лаванда во Медитеранот.

Пад на производството и емиграција

Сепак, златното доба на лавандата не траеше долго. Цените на откуп почнаа да паѓаат, младите луѓе заминаа на копното, дел од плантажите беа уништени од пожари, а селото постепено се испразни.

Во најтешките периоди, во Вели Грабље останале само седум постојани жители.

Село кое го чува духот на минатите времиња

Иако денес има помалку жители од кога било, Вело Грабље сè уште живее, но со побавно и помирно темпо. Токму оваа тишина, камена архитектура и автентична атмосфера ги привлекуваат посетителите кои сакаат да запознаат една поинаква страна на Хвар.

Во последниве години, селото доживеа еден вид преродба благодарение на зачувувањето на традицијата и културното наследство. Поранешното златно доба на лавандата се трансформира во препознатлив идентитет на градот, а неговиот најпознат настан е Фестивалот на лавандата, кој се одржува на почетокот на јули, пренесува bizportal.rs.

foto Wikipedia/Martin Brož