Судејќи според деловните резултати на банките во Србија, за нив растот на каматите бил „златна кокошка“ во 2023 година, па ниту нивното замрзнување од НБС од октомври нема да им наштети на нивните финансиски резултати. Ова го покажуваат податоците според кои добивката од 2022 година од 742,4 милиони евра е надмината за девет месеци во 2023 година и изнесува 865 милиони евра.

Проценките се дека нивниот профит на крајот на 2023 година би можел да биде околу една милијарда евра. Степенот на ова зголемување може да се види од деловните резултати во 2021 година, кога добивката на 20 банки изнесуваше околу 350 милиони евра.

Станува збор за период кога инфлацијата не го тресеше пазарот на пари, односно Еурибор, за кој кредитите во Србија се врзани за променлива каматна стапка, бидејќи беше во минус. Но, инфлацијата на светско ниво ја менува таа практика веќе на почетокот на 2022 година, кога Еурибор почна да оди од минус во плус за да достигне четири отсто на крајот на минатата година. Неговото зголемување ги поскапи парите секаде, вклучително и во Србија, односно ги зголеми каматите, поради што значително се зголемија и ратите на кредитите.

Тоа практично значи дека банките овие негативни трендови ги префрлиле на своите клиенти, што доведе до тоа тие да пливаат во пари, додека нивните клиенти се дават во долгови. Така барем покажуваат податоците на српските финансиски институции, а голем дел од нивните клиенти потомнаа.

Ова тонење е највидливо кај граѓаните кои имаат станбени кредити, па станаа ризична категорија. Многумина не можат да си ги сервисираат долговите бидејќи каматните стапки од 2 отсто колку што беа во времето на негативниот еурибор на почетокот на 2022 година, се искачија на цели 5 отсто колку што беа евидентирани до септември минатата година. Затоа интервенираше НБС и го ограничи растот на каматните стапки за должниците кои се корисници на прв станбен кредит со променлива каматна стапка. Но, само за оние чија договорена сума не надминува 200.000 евра. Така, српската народна банка со оваа мерка ја заштити оваа категорија на кредитокорисници.

Сепак, централните банки на некои земји прибегнаа кон порадикални механизми преку даноци на дополнителна добивка. Бидејќи такво нешто во Србија нема, ниту ќе биде, како што е најавено за Блиц.бизнис, нето приходите од камати (каматни приходи минус расходи од камати) од јануари до крајот на септември 2023 година, за целиот сектор, изнесуваат повеќе од 1, 4 милијарди евра. Истовремено, нето приходите од провизии и провизии достигнаа 490 милиони евра.

Ваквата состојба значително наметна внимателност при задолжувањето, особено кај граѓаните кои станбениот проблем го решаваа преку кредити. Дека е тоа така покажуваат и податоците на НБС, според кои, од вкупниот број новоодобрени долгови кон населението во третиот квартал од 2023 година, само 15,5 отсто се станбени кредити, а во истиот период од 2022 г. , тие учествувале со 23,3 отсто. Колкава е претпазливоста се гледа во апсолутните бројки за октомври 2023 година, кога беа одобрени 58 милиони евра нови станбени кредити, а во истиот месец една година претходно дури 91,4 милиони евра.

Експертите тврдат дека е јасно дека нестабилниот монетарен пазар и инфлацијата ги поскапуваат парите, што доведува до претпазливост и помало задолжување.

- Банките тоа го надополнуваат со високи камати, односно со скапи пари. Граѓаните нема да се задолжуваат по високи парични цени или немаат можност да се вклопат во условите што ги бараат банките, односно ратите да им се високи за да можат да живеат од останатиот дел од парите. Може да се очекува дека станбените кредити ќе закрепнат кога каматите ќе паднат, а тоа би можело да биде во првата половина на 2025 година - објаснува финансискиот експерт Владимир Васиќ за „Блиц Бизнис“.

Дотогаш, српското банкарство ќе биде профитабилен бизнис, што го покажуваат и средствата и обврските. Според овие параметри, по три квартали од 2023 година, Интеза е на прво место со имот од 7,3 милијарди евра и пазарен удел од 14,97 отсто. Втора е ОТП банка (по спојувањето на Сосиете Женерал и Војвоѓанска банка), со актива од 6,75 милијарди евра или 13,87 отсто од пазарот. Изненадувањето е што АИК и Еуробанк Директна, која е во сопственост на Миодраг Костиќ, заедно се на трето место со имот од 6,6 милијарди евра, односно имаат 13,6 отсто пазарен удел.

Редоследот е нешто поинаков кога се работи за профитабилноста, а важно е да се каже дека петте најголеми банки оствариле 72 отсто од вкупната добивка на банкарскиот сектор. Рајфајзен банка оствари најголема добивка од 143,3 милиони евра за деветте месеци од 2023 година, по што следат Интеза со 131,3 и Уникредит со 122 милиони евра. Следат ОТП банка која имаше добивка од 118,25 и НЛБ Комерцијална банка со 107,3 ​​милиони евра.

Добивка на банките во милиони евра:

Рајфајзен банка 143.3

Интеза банка 131,3

Уникредит 122

ОТП банка 118,25

НЛБ Комерцијална банка 107.3

Солидна добивка забележаа и останатите банки, а единствена што забележа загуба во овој период е најмалата „Мирабанк“ со загуба од 515.000 евра. Сепак, тој е значително подобар од истиот период од 2022 година, кога нејзиниот минус изнесуваше 4,5 милиони евра.

- Изворот на профитот на банките е тоа што каматните стапки на штедењето заостануваат зад инфлацијата и стапката на раст, додека активните каматни стапки, кои банките ги наплатуваат на кредитите, растат значително побрзо. Мислам дека 2024 година исто така може да биде добра година за банкарите доколку продолжи политиката на високи каматни стапки на ЕЦБ. Доколку имаме нов бран на раст на каматите од март, добивката на банките ќе биде уште поголема. Банките во Централна и Источна Европа остваруваат поврат на капиталот поголем од 12 отсто, што е незамисливо во старите земји-членки на ЕУ - изјави Ѓукиќ за весникот „Данас“.

Извор: Блиц.бизнис