Чаир е комплексен од секој поглед, и токму тоа го прави привлечен. Густината не се однесува само на бројот на жители во рамките на 3,5 квадратни километри, туку и на интензитетот на секојдневниот живот, слоевите на историја во Старата чаршија, присуството на повеќе култури и вери, неформалните економии и општествените врски што ја држат општината заедно. Кога зборуваме за комплексност, зборуваме за жив систем кој го опфаќа физичкиот град, луѓето што му даваат живот, и спомените и ритуалите што му даваат значење.

Ова го вели во интервју за МИА, угледниот архитект со завидна меѓународна репутација Мишел Ројкинд, кој ќе биде дел од тимот на Бујар Османи, кандидатот за градоначалник на општина Чаир на Националната алијанса за интеграција. Ројкинд веќе започнал со запознавање со урбаното ткиво на општината, културната слоевитост, со значењето на Чаршијата, мобилноста на неговите жители со цел креирање архитектонски решенија кои ќе обезбедат модернизација, хуманизација и паметни зелени, односно еколошки интервенции кои ќе одговараат на реалните потреби на оваа инаку најгусто населена општина во земјава.

- Чаир може да ја намали топлината, да собира дождовница и да го зголеми зеленилото преку мали градини, пропустливи површини и кровни тераси кои ја враќаат природата во урбаното ткиво. Тоа е и културно прашање. Мораме да го заштитиме наследството, додека овозможуваме современиот живот да напредува, за да може занаетчиството, музиката и пазарната култура да се развиваат без да ги загубат своите корени. Заради тоа, нашата стратегија функционира на повеќе нивоа истовремено. Почнуваме со слушање и мапирање, пилотираме прецизни интервенции, мериме што е важно и градиме долгорочна грижа заедно со заедницата. На тој начин, густината станува живост, а комплексноста – извор на сила, подвлекува Ројкинд. 

Доброволно е вклучен во проектот на Османи како пријател и затоа што, вели, верува во потенцијалот на овој проект. Во оваа фаза нема финансиски договор со цел да се задржи фокусот на јавниот интерес. Тој открива дека неговата посветеност е обликувана и од тековната вклученост на многу проекти во соседна Албанија, што му носи искуство значајно за Чаир.

Во интервјуто тој најавува и кога може да се очекува претставување на поцелосна визија за Чаир, дали неговиот ангажман ќе му донесе предност на Османи, и како гледа на тоа што и противкандидатот на Османи на претстојните избори  има ангажирано странски архитект. 

Дали го сметате Чаир за комплексен проект, со оглед на густината на население?

Ја гледам густината како моќен двигател за блискост и креативност, кога е поддржана од соодветни услови. Задачата е пренатрупаноста да се направи пригодна за живот преку улици дизајнирани за луѓе, многу сенка, дизајн кој води сметка за водата и мрежа од мали јавни простори кои ги покануваат луѓето да се сретнат, да се одморат, да тргуваат и слават. Мобилноста треба да ја преиспита постојната автомобилска култура и да даде предност на пешачењето, возењето велосипед и универзалниот пристап, поврзувајќи ја чаршијата со плоштади, училишта, верски објекти и домови. Станбениот простор бара внимателен пристап, со рехабилитација и нежни доградби кои ги штитат жителите од раселување, и приближуваат услуги и можности до местата каде што луѓето веќе живеат.

Кои се најкритичните прашања покрај урбаната трансформација?

Урбаните промени се успешни само кога одговараат на потребите на луѓето во секојдневниот живот. Приоритетите што ги гледам одат подалеку од цртежи и градба. Станува збор за безбедност, достоинство, припаѓање и способноста на жителите да го обликуваат она што доаѓа после.

Заздравувањето на општественото ткиво е исто толку важно колку и секоја физичка интервенција. Трансформацијата не е само еден проект. Таа е заедничка практика што се мери преку побезбедни улици, посилни врски, поздрави тела и подлабоко чувство на припаѓање: Безбедност и достоинство во јавниот живот, Општествена кохезија и интеркултурен живот, Економска инклузија и егзистенција, Стабилност на домување и близина, Климатска и здравствена отпорност, Мобилност што служи на секојдневниот живот, Управување и доверба, Образование и култура, Капацитет за имплементација и финансирање.

Дали сметате дека вашиот проект ќе му даде предност на г. Османи?

Јас го гледам ова како посветеност на општото добро. Доколку има некаква предност, таа треба да се мери според тоа колку добро им се служи на жителите на Чаир. Нашата цел е да го подигнеме квалитетот на секојдневниот живот, да ја зајакнеме граѓанската доверба и да оставиме рамка со која секоја администрација би можела да управува со интегритет.

Она што е важно е платформата што ја создава г. Османи за инклузивна работа. Неговиот фокус на учество и граѓанско заздравување ни ги дава условите да ја усогласиме архитектонската визија со општествената корист. Тоа значи отворени дискусии, јасни процеси и практични чекори што жителите можат да ги разберат и обликуваат.

Колку е проблематично што и друг кандидат има ангажирано странски архитект?

Повеќестраната експертиза е предност за Чаир. Кога повеќе луѓе го проучуваат истото место, разговорот станува побогат и градот има корист од поширок спектар сознанија и вештини. Не е важно кој зборува најгласно, туку кои идеи ќе се покажат како најрелевантни за секојдневниот живот, за одржувањето на наследството, за еколошките перформанси и за вклученоста на сите. Ако повеќе тимови го подобрат квалитетот на предлозите според овие јасни критериуми, победникот е заедницата.

Нашиот пристап е методолошки различен. Почнуваме со трпеливо слушање и теренска работа. Градиме доверба кај жителите и трговците. Тоа што го слушаме, го преведуваме во мали пилот-акции што ги тестираме во реални услови. Собираме докази во врска со удобноста, безбедноста, трговијата, употребата од страна на жените и децата, како и ноќното присуство на луѓе. Разговараме со заедницата пред да ги прошириме размерите на проектот. Нашиот дизајн е придружен со план за домаќинско управување, така што за местата се води грижа долго време откако ќе се пресече лентата. Ова почнува бавно, но создава трајна динамика. Интеркултурните вредности се мерилото на успехот. Повеќе заеднички настани во заедниците. Повеќе улици и плоштади што ги користат многу групи во различно време. Повеќе жени и млади што се чувствуваат безбедно и добредојдено. Повеќе продавачи од различни традиции што се успешни на истиот пазар. Повеќе јавни настани на простори каде што е добредојдена музиката, занаетчиството и културните обичаи. Посилно чувство на припадност кај жителите што зборуваат неколку јазици.

Подлабоката поента е дека авторството ѝ припаѓа на заедницата. Архитектите можат да ги обликуваат одлуките, да ги тестираат идеите и да координираат експертиза, но вистинската мерка за успех е дали жителите ги чувствуваат просторите како свои. За да го задржиме тој фокус, ќе ги објавиме нашите методи и напредок, ќе поканиме независен увид од страна на локалните универзитети и културни институции и ќе им олесниме на граѓаните да следат што е планирано, што е изградено и како се одржува.

Фото: Изборен штаб на Бујар Османи