Од петок, 10 април, на надворешните граници на Европската Унија започнува целосна примена на новиот дигитален систем за евиденција на патници, познат како ЕЕС (Entry/Exit System), со што се воведуваат значајни промени во начинот на контрола при влез и излез од шенген-зоната.

Станува збор за автоматизиран систем кој ќе ги замени досегашните печати во пасошите и ќе овозможи електронско следење на движењето на сите државјани од земји надвор од ЕУ, вклучително и граѓаните на Македонија. Секоја регистрација – влез или излез – ќе се евидентира дигитално, со што граничните служби ќе имаат прецизни податоци за времетраењето на престојот.

Новите правила подразбираат и задолжително земање биометриски податоци. При првото патување по воведувањето на системот, патниците ќе треба да остават отпечатоци од прсти и да бидат фотографирани. Овој процес може да потрае подолго од вообичаените проверки, но надлежните уверуваат дека податоците ќе се користат за побрза идентификација при секое наредно патување.

Една од клучните новини е тоа што системот автоматски ќе го следи правилото за престој од 90 дена во рамки на 180 дена. За разлика од досегашната практика, каде што контролата често зависеше од рачни проверки, сега секое надминување на дозволениот престој ќе биде веднаш евидентирано, без простор за различно толкување.

Во почетната фаза од имплементацијата се очекуваат и одредени предизвици. Можно е зголемено задржување на граничните премини, особено поради првичната регистрација на голем број патници. Од Министерството за внатрешни работи информираат дека се мобилизирани дополнителни ресурси за да се намалат метежите и да се овозможи што поефикасен проток.

Иако системот веќе извесен период се воведуваше постепено, април беше означен како краен рок за негова целосна примена. Со тоа, од 10 април, практично започнува нова ера на гранични контроли во Европа.

За македонските граѓани тоа значи неколку конкретни промени: првото патување може да биде подолго поради регистрација, печатите во пасошите исчезнуваат, а контролата на престојот ќе биде далеку построга. Од друга страна, на подолг рок, се очекува побрзо поминување на границите, особено за оние што веќе ќе имаат внесени податоци во системот.

Воведувањето на ЕЕС е дел од пошироките напори на ЕУ за дигитализација и зголемување на безбедноста. Иако транзицијата нема да помине без почетни потешкотии, очекувањата се дека новиот систем ќе донесе повеќе ред, транспарентност и контрола во движењето на патниците низ Европа.