Додека САД и Иран преговараат за трајно отворање на Ормутскиот теснец и повторно започнување на протокот на нафта од Блискиот Исток, следниот потег на пазарот може да зависи од една земја што не е на преговарачката маса: Кина.

Кина е втор најголем потрошувач на сурова нафта во светот, презеде секој чекор за да ги зачува залихите, бидејќи војната во Иран го прекина пристапот до повеќе од 11 милиони барели нафта дневно. Со намалување на увозот, потпирање на огромни резерви и користење на повеќе чиста енергија, Кина успеа да го ублажи, ако не и целосно да го елиминира, влијанието на повисоките цени врз домашниот пазар. Овие потези се почувствуваа и на глобалниот пазар, пишува CNN.

„Кина одигра клучна улога“

По повеќе од три месеци војна, некои аналитичари предвидоа дека цените на нафтата би можеле да пораснат на 200 долари за барел оваа година. Но, додека вкупните проценети загуби во снабдувањето надминаа милијарда барели нафта, цените на суровата нафта останаа релативно стабилни. Многу аналитичари ја посочуваат Кина како главна причина за ова.

„Кина одигра клучна улога во ублажувањето на ударот врз остатокот од Азија, а со тоа и врз глобалната економија“, рече Дан Валтер, директор на енергетскиот тинк-тенк „Ембер“.

Во понеделник, цената на суровата нафта Брент, глобалната референтна вредност, падна под 78 долари за барел поради очекувањата дека нормалната трговија преку Ормускиот теснец, низ кој минува една петтина од светската нафта, наскоро би можела да продолжи. Во неделите пред САД и Израел да го нападнат Иран, Брент се тргуваше за помалку од 70 долари за барел, пред да достигне четиригодишен максимум од 114 долари за барел на почетокот на мај.

Со оглед на растечкото глобално енергетско влијание на Кина, аналитичарите велат дека нејзините политики и модели на трошење ќе бидат клучни за пазарот, без оглед на тоа колку брзо Ормускиот теснец повторно ќе се отвори.

„Невидливата рака“ на Кина

Во студија објавена претходно овој месец, аналитичарите на „Сосиете Женерал“ напишаа дека губењето од 7 проценти од глобалното снабдување со сурова нафта поради арапското ембарго на нафта од 1973 година резултираше со зголемување од 134 проценти на цените на нафтата. Но, цените не скокнаа толку многу за време на војната во Иран, и покрај тоа што конфликтот влијаеше на 14 проценти од глобалната понуда.

Тие во голема мера го припишуваат парадоксот на „невидливата рака“ на Кина која го балансира пазарот, поради нејзината способност да го намали увозот на нафта за околу 3 милиони барели дневно, количина речиси еднаква на целата побарувачка на Јапонија за сурова нафта.

Кина успеа значително да ја намали потрошувачката од неколку причини. Пред војната, Кина создаваше резерви на сурова нафта, потпомогнати од евтините испораки на санкционирана нафта од Русија и Иран, рече Јанив Шах, потпретседател за пазари на нафта во „Ристад Енерџи“.

Сега има повеќе од милијарда барели нафта во комерцијални и стратешки резерви, кои почна да ги користи во мај, велат аналитичарите.

„Кина поставува горна граница на цените“, рече Шах. „Оваа година, тој модел се смени“.

Како Кина влијаеше и на цените на горивата

Владата, исто така, го ограничи извозот на рафинирани производи како што се дизел и бензин за да обезбеди домашни залихи. Тоа ги обесхрабри кинеските рафинерии, кои се соочуваат со пониски маржи и се отсечени од странските пазари, да купуваат сурова нафта на глобалниот пазар.

Во меѓувреме, бумот на електрични возила во Кина ја компензираше потребата на земјата за фосилни горива. Околу еден од два нови патнички автомобили продадени во Кина сега е возило со нова енергија. Флотата на електрични возила во Кина ја намали потрошувачката на нафта за околу милион барели дневно минатата година, според проценките на Меѓународната агенција за енергија.

„Тоа беше одличен вентил за олеснување за глобалниот пазар на сурова нафта“, рече Дејвид Фишман, директор на групацијата Лантау, која е специјализирана за енергетскиот сектор на Кина.

Иако повисоките цени веројатно ќе продолжат да ја намалуваат побарувачката на потрошувачите и рафинериите, способноста на Кина да го ублажи глобалниот шок во снабдувањето може да биде ограничена од количината на резерви на гориво што може да ги одржува, рече тој.

„Она што не можете да го одржувате засекогаш е осиромашување на залихите на сурова нафта“, рече Фишман. „Ако цените ослабат, првото нешто што ќе го направат е повторно да се акумулираат.“

Од недостиг до прекумерна понуда?

По месеци чекање да заврши најлошата нафтена криза во историјата, Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) сега предупредува дека повторното отворање на Ормутскиот теснец би можело да доведе до презаситеност следната година.

Во својот месечен извештај за нафта објавен во среда, ИЕА предвиде дека растот на понудата ќе ја надмине побарувачката за 4,7 милиони барели дневно следната година, бидејќи производството на сурова нафта на Блискиот Исток се враќа на нормални нивоа.

„Ова би можело да обезбеди добредојден одмор за пазарот и можност за надополнување на исцрпените залихи или изградба на нови стратешки резерви, додека земјите ги преиспитуваат своите енергетски стратегии и политики како одговор на кризата“, напиша организацијата во својот извештај.

Иако се очекува глобалната побарувачка за нафта да расте следната година, неодамнешната нестабилност го поттикна интересот за обновливи извори на енергија, што би можело да ја намали и потрошувачката на сурова нафта на долг рок. Кина, светски лидер во електрични возила, батерии и сончева енергија, забележа рекорден извоз на производи за технологија за чиста енергија во март по почетокот на војната во Иран.

Додека земјите гладни за нафта се борат за гориво, Кина ги жнее придобивките од глобалниот шок за понуда. Статусот на Кина како водечка светска сила за обновлива енергија ѝ дава поголема моќ, благодарение на растечкиот извоз на сончева технологија, батерии и електрични возила.

Се појавува потенцијален проблем

„Ова забрзување на електрификацијата добива на интензитет“, рече Козимо Риес, аналитичар во Trivium China, кој ги опфаќа енергетиката и автомобилите. „Ќе треба да видиме како ќе се одвиваат разговорите меѓу САД и Иран, но генерално, ова би можело да биде одличен момент за глобална декарбонизација“.

Мују Сју, виш аналитичар за истражување на сурова нафта во платформата за разузнавање на стоки „Кплер“, рече дека прекумерното снабдување може да се случи веќе следниот месец. Доколку Ормутскиот теснец брзо се отвори, тоа значи дека 100 милиони барели заробена нафта ќе се вратат на пазарот, рече таа.

Во меѓувреме, Иран веројатно агресивно ќе го зголеми сопственото производство, особено ако се укинат санкциите од САД. Но, тоа би можело да ја направи иранската нафта помалку привлечна за Кина, која ја купува со попуст бидејќи Иран под санкции има малку други начини за продажба.

Сепак, Сју додаде дека многу земји веќе ја задоволиле својата побарувачка за сурова нафта за летото, а Кина повторно би можела да стане клучна за ребалансирање на пазарот.

„Ова е сосема поинаква слика од пред само два месеци“, рече Сју. „Во моментов, земјата што има способност да го апсорбира прекумерното снабдување е Кина. Но, проблемот е: Што сака Кина да купи?“