Тоа беше една од најголемите финансиски приказни од деведесеттите години. Илјадници граѓани секој ден стоеја во редици пред филијалите на банката „Југоскандик“, убедени дека пронашле место каде што нивните пари не само што се безбедни, туку и дека ќе растат побрзо отколку што изгледаше можно во тоа време.

Во еден момент, сè запре. Кога финансиската пирамида почна да се урива, зад себе остави не само празни сметки и илјадници оштетени граѓани, туку и прашање кое се поставува повеќе од три децении: Каде завршија сите тие пари?

Милиони марки, илјадници штедачи и прашање без конечен одговор

На почетокот на деведесеттите години, „Југоскандик“ стана симбол за брзо збогатување. Во време на санкции, хиперинфлација и тотален економски хаос, ветувањата за високи каматни стапки изгледаа како единствен излез за многу граѓани. Парите доаѓаа од цела поранешна Југославија. Луѓето продаваа автомобили, станови, па дури и семејни наследства за да инвестираат во заштеди што ветуваа неверојатни приноси.

Кога системот престана да работи, настана шок. Илјадници семејства останаа без заштеди, а јавноста почна да поставува прашање на кое дури и денес нема едноставен одговор — каде завршија парите што се влеваа во касата на „Југоскандик“?

Факти и гласини

Со текот на годините се појавија бројни теории. Некои тврдеа дека дел од парите биле изнесени од земјата, други дека завршиле во недвижности и приватни бизниси, а трети дека огромни количини готовина исчезнале кратко пред конечниот колапс на системот.

Се споменуваа тајни трансфери на пари, скриени сметки и трезори, но повеќето од овие тврдења никогаш не добија судски потврден епилог, ниту пак беа поткрепени со докази што би ја решиле мистеријата. Токму затоа, приказната за „Југоскандик“ сè уште живее помеѓу историскиот факт и урбаната легенда.

Што научивме и наследивме од оваа приказна?

Економистите денес го наведуваат „Југоскандик“ како еден од најпознатите примери за финансиска пирамида во овој регион. Многумина веруваат дека токму искуството од деведесеттите години трајно го промени ставот на граѓаните кон штедењето и инвестициите. Недовербата кон ветувањата за брза и сигурна заработка, која е присутна и денес кај дел од населението, често се поврзува токму со тој период.

Мистерија која продолжува да привлекува внимание

Три децении подоцна, многу од актерите повеќе не се живи, документацијата е нецелосна, а одговорите што ги очекуваа илјадниците депоненти никогаш не пристигнаа целосно. Поради ова, „Југоскандик“ не остана запаметен само како еден од најголемите финансиски проблеми во историјата на регионот, туку и како една од неговите најголеми економски мистерии.

Она што ги загрижува многумина и прашањето што сè уште може да се чуе меѓу луѓето звучи исто како и пред триесет години: Ако милиони марки беа уплатени во касите на оваа банка, каде завршија сите тие пари?