Европскиот парламент во четвртокот гласаше за воведување на дигитално евро, по што може да започнат преговорите за правната рамка. Дигиталните валути, или криптовалути, требаше да го револуционизираат начинот на кој плаќаме за стоки и услуги. 

Сепак, во 2026 година, сè уште претежно користиме готовина или картички кога купуваме во продавници или преку интернет – не само затоа што криптовалутите како биткоинот се многу нестабилни, туку и поради фактот што се уште не се официјални парични средства.

Спротивно на тоа, Европската централна банка (ЕЦБ) планира да воведе стабилна дигитална валута, пишува Дојче Веле. Таа би им овозможила на потрошувачите безбедно да плаќаат во продавници, преку интернет или помеѓу две лица. Сето ова би го гарантирале европските монетарни власти. Овие планови не се само дигитална надградба за Европа, туку се сè повеќе геополитичка неопходност.

Во потрага по монетарен суверенитет

Во свет каде што владата на САД одеднаш ги менува трговските правила, наметнува царини преку ноќ или ги заострува контролите врз извозот на вештачка интелигенција, независноста на сопствената валута станува сè поважна.

Европа е во голема мера зависна од американските платни системи како што се Visa и Mastercard. Услугите за мобилно плаќање како што се Google Pay, Apple Pay или PayPal создаваат дополнително ниво на зависност.

„Ако сите трансакции во светот се пресметуваат во долари и нема дигитално евро, ова би ја ограничило способноста на Европската централна банка да управува со сопствената валута“, изјави за DW Бас ван Донселар од консултантската куќа PaymentGenes.

Пилот-фазата за дигиталното евро би можела да започне следната година - целосно воведување е планирано за 2029 година. 

Трговијата и плаќањата сè повеќе се движат онлајн и сè повеќе се потпираат на странски дигитални валути. Дигиталното евро би можело да помогне во подобро управување со понудата на пари, поефикасно реагирање на економските кризи и заштита на еврото од надворешни шокови. Другите големи светски економии веќе отидоа чекор понатаму, вклучувајќи ја и Кина со својот дигитален јуан (e-CNY).

Од првата пилот-фаза во 2020 година, отворени се повеќе од 230 милиони приватни и околу 18,8 милиони деловни дигитални паричници за e-CNY. Пекинг продолжува да го развива проектот, проширувајќи ја својата прекугранична апликација, а сега дури дозволува и наплата на камата на средства складирани во дигитален јуан.

Дали е загрозена финансиската стабилност на Европа?

Еден од главните предизвици е што дигиталното евро нема да функционира како традиционална тековна сметка. Во спротивно, европските банки би можеле да изгубат значителен дел од своите депозити, објавува Дојче Веле.

На пример, во случај на економска криза, кога граѓаните се плашат за своите заштеди, тие би можеле да ги префрлат средствата во дигитални евра.

Германците претпочитаат готовина

„Ако нема ограничување за тоа колку дигитални евра можат да поседуваат граѓаните, тоа ќе стане замена за банкарските сметки“, предупредува Емануел Ориол, економист на Економскиот факултет на Универзитетот во Тулуз.

За да се спречи ова, ЕЦБ планира да воведе заштитни мерки. На пример, евентуално ограничување од 3.000 евра за салда на дигитални сметки во евра автоматски би ги пренасочило вишокот средства кон поврзана банкарска сметка. Покрај тоа, дигиталното евро нема да заработува камата, намалувајќи го поттикот за повлекување заштеди од банките. Според плановите, компаниите исто така нема да имаат право да држат големи количини дигитални евра.

Приватност без надзор

За потрошувачите, приватноста останува голема загриженост. Некои стравуваат дека дигиталната валута на централната банка би можела да овозможи државна контрола врз финансиите, а критичарите прават споредби со системот за социјален кредит на Кина. Според системот, граѓаните се оценуваат врз основа на нивното однесување, вклучително и финансиската сигурност. Лошите оценки можат да го ограничат пристапот до кредити, работни места, јавни услуги или патување.

Ориол смета дека таквата споредба не е оправдана.

„Системите за социјален кредит, како оној во Кина, немаат никаква врска со дигиталното евро“, вели таа за ДВ. „Заштитата на приватноста може да се усогласи со мерките за борба против криминалот, без создавање инструменти за социјален надзор“.

ЕЦБ, исто така, планира да овозможи директни плаќања помеѓу паметни телефони. Ова би можело да ја зачува анонимноста на готовината во секојдневните плаќања, а во исто време да ги почитува прописите за спречување на перење пари.

Евелин Витлокс, директорка на проектот за дигитално евро на ЕЦБ, ги опишува плановите како „безбедна јавна опција за дигитални плаќања што ја комбинира едноставноста и практичноста на современите методи на плаќање со довербата и стабилноста на готовината“.

Како да се освојат банките?

Трговците моментално плаќаат провизија за секое плаќање со картичка. За трансакција од 100 евра, ова е приближно помеѓу 0,5 и 1,5 проценти и се дели помеѓу банката и давателот на услуги за плаќање.

Дигиталното евро треба да ги намали овие трошоци за трговците. Сепак, банките истакнуваат дека овие провизии се користат за финансирање на изградбата и одржувањето на дигиталната инфраструктура. Дел од овие приходи би можеле да исчезнат, поради што многу кредитни институции бараат фер надомест.

„Наоѓањето рамнотежа помеѓу моделот на надоместоци за банките и трговците е клучно“, рече ван Донселаар.

„Пониските надоместоци за трговците секако се разбирливи, но банките ќе ја завршат поголемиот дел од работата и затоа тие исто така треба да имаат одржлив бизнис модел“, изјави за ДВ експерт за платни системи.

На крајот, одлуката ја носат потрошувачите

За дигиталното евро да биде широко прифатено, ЕЦБ сака да му додели статус на законско средство за плаќање. Според сегашните предлози, секој трговец со терминал за плаќање со картички би морал да го прифати дигиталното евро, без дополнителни надоместоци за потрошувачите.

„Како и со физичките банкноти, неговата вредност би била гарантирана од Евросистемот - Европската централна банка и националните централни банки. Затоа, дигиталното евро секогаш вреди исто колку и редовното евро. За разлика од криптовалутите, неговата вредност е стабилна и не флуктуира“, изјави Витлокс за ДВ.

Околу 155 милијарди безготовински трансакции се обработуваат секоја година во земјите што го користат еврото. Околу 155 милијарди безготовински трансакции се обработуваат секоја година во земјите што го користат еврото. Фотографија: Хозе Де Хесус Салдана/Addictive Stock/IMAGO. Дигитално евро би можеле да понудат и земјите-членки на ЕУ кои сè уште не го усвоиле еврото. Исто така, би функционирало офлајн, што би било корисно во случај на прекин на електричната енергија или во области со слаба интернет конекција.

Сепак, сè уште има долг пат пред да се имплементира. Овој четврток (9 јули), Европскиот парламент даде зелено светло за продолжување на преговорите со Советот на Европската Унија и Европската комисија за негово воведување. Европските носители на одлуки сакаат да ја усвојат правната рамка оваа година; пилот-проект е планиран за 2027 година, додека целосната имплементација би можела да следи во 2029 година.