На 10 април 2025 година, Ројтерс објави дека некои инвеститори од Силиконската долина и соработници на Трамп ја разгледуваат идејата Гренланд да стане американски проект како технолошки „град на слободата“ со минимална регулација.

Девет месеци подоцна, амбицијата на американскиот претседател Доналд Трамп САД да го преземат Гренланд се интензивираше во вистинска политичка и геостратешка криза. Трамп постојано јавно повторуваше дека Соединетите Држави „мора да го имаат Гренланд“ за национална и глобална безбедност, тврдејќи дека контролата врз островот ќе спречи да биде преземен од Русија или Кина и ќе им даде на САД стратешка предност на Арктикот.

Претседателот на САД дури и не ги исклучува воените опции за стекнување контрола, додека Брисел најави безбедносни мерки за Арктикот и силно го отфрла секој обид за кршење на суверенитетот на Данска и Гренланд. Ова доведе до жесток политички конфликт меѓу Трамп и Европа.

Во таква атмосфера, помеѓу стратешките расправии за одбранбените и енергетските ресурси и растечките тензии во НАТО и ЕУ, како и фактот дека Русија и Кина јасно негираат дека имаат планови за Гренланд, се поставува прашањето дали мотивите за американскиот притисок врз Гренланд се навистина првенствено безбедносни и геополитички, или дали се во игра други, помалку декларирани интереси.

Во продолжението на статијата, Индекс цитира статија на Ројтерс од април.

„Визија за Гренланд“

Додека администрацијата на Трамп ги засилува напорите за преземање на Гренланд од Данска, со купување или воена сила, некои инвеститори од Силиконската долина предлагаат да се воспостави „град на слободата“ на островот, либертаријанска утопија со минимална деловна регулатива. Оваа информација ја открија три извори запознаени со плановите, пишува Ројтерс.

Иако разговорите се во рана фаза, идејата е сериозно сфатена од Кен Хауери, изборот на Трамп за амбасадор во Данска, чија потврда во Конгресот се очекува во наредните месеци.

Според изворите, се очекува Ховери да ги води преговорите за стекнување на Гренланд. Ховери, чија вмешаност во идејата претходно не беше позната, ко-основал фирма за ризичен капитал со технолошкиот милијардер Питер Тил, водечки застапник на градовите со ниска регулатива. Тој е исто така долгогодишен пријател на Елон Маск, врвен советник на Трамп. Ховери одби да коментира, а Белата куќа не одговори на барањата за коментар.

Визијата за Гренланд, според еден од изворите, би можела да вклучува центар за вештачка интелигенција, автономни возила, лансирања во вселената, микронуклеарни реактори и брза железница. Дискусиите се одраз на долгогодишното движење во Силиконската долина за воспоставување градови со ниска регулатива низ целиот свет.

Самиот Трамп вети во видео за кампањата од 2023 година дека ќе го стори истото во Соединетите Држави. Поддржувачите користат различни имиња за варијации на идејата, вклучувајќи стартап или градови за погодност, со заедничка цел да поттикнат иновации преку широки регулаторни исклучоци.

Разгледувањето на таков потфат од страна на администрацијата го нагласува растечкото влијание на технолошките могули и сè поекспанзионистичката надворешна политика на Трамп. Откако водеше кампања на претежно изолационистичка платформа, Трамп, од изборите во ноември, предложи враќање на Панамскиот канал, анексирање на Канада и реконструкција на воено разурнатата Газа, откако ќе го заземе крајбрежното земјиште од раселените Палестинци.

Стратешко значење и политички притисок

Гренланд, околу три пати поголем од Тексас со население од само 57.000, е стратешки важен за американската војска, која има база таму и содржи значителни наоѓалишта на минерали, вклучувајќи ретки земјишни елементи. Трамп не ја исклучи можноста за насилно земање на Гренланд ако Данска одбие да го продаде.

„Мораме да го имаме Гренланд“, рече Трамп кон крајот на минатиот месец, додека неговиот потпретседател, Џ.Д. Венс, ја посети американската воена база на островот.

Венс го обиколи Гренланд со својата сопруга Уша, а посетата предизвика протести од жителите на Гренланд, кои, според анкетите, во голема мера се противат на тоа да станат дел од Соединетите Држави. Островот е во сопственост на Данска, но има самоуправа.

Новиот премиер на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен, рече дека посетата на САД сигнализира „недостаток на почит“. Обраќајќи се пред војниците во американската база, Венс ја обвини Данска дека не успеала да го заштити Гренланд од „многу агресивни упади од Русија, Кина и други нации“, без да даде детали за наводната агресија.

Данската влада одби да коментира за идејата за основање град од американски технолошки инвеститори, а владата на Гренланд не одговори на барањето за коментар.

„Нова судбина“

Свртувањето кон градовите на слободата одразува фасцинација за населување на новата граница на Америка, вкоренета во носталгијата за експанзијата на нацијата кон запад во 19 век. Проширувањето кон Гренланд „може да биде зората на нова Манифестна судбина“, рече технолошкиот инвеститор Шервин Пишевар, осврнувајќи се на филозофијата од 19 век дека Америка е исклучителна нација со божествена мисија да освојува територија.

Питер Тил, либертаријанец и ран поддржувач на Трамп, напиша во 2009 година дека повеќе не ја смета демократијата за компатибилна со слободата и се залага за бегство од политиката преку колонизација на вселената или „морско населување“ - градење заедници во нерегулирани океани.

Рензивер капиталистот Марк Андресен, неформален советник на Одделот за владина ефикасност (DOGE) на Маск, е дел од конзорциум кој сака да изгради град надвор од Сан Франциско. Џо Лонсдејл, исто така рензивер капиталист и неформален советник на DOGE, ги поддржува градовите со ниска регулација. Во изјава за Ројтерс, Лонсдејл го поздрави „проширувањето на нашата земја во Гренланд“, но не коментираше за градските планови.

Тил и Андресен, водечки поддржувачи и финансиери на движењето за стартап градови, се меѓу оние кои ја поддржуваат идејата за предградие на Гренланд, изјавија два извори. Ројтерс не можеше да утврди дали двајцата милијардери активно лобираат кај администрацијата на Трамп за град во Гренланд. Андресен одби да коментира, додека портпаролот на Тил, Џеремаја Хол, рече: „Питер не е вклучен во никакви планови или дискусии во врска со Гренланд“. Маск не одговори на барањата за коментар.

Тил, заедно со Андресен и Пишевар, инвестираше во Pronomos Capital, фирма за ризичен капитал која започна шест градски проекти низ целиот свет, според основачот Патри Фридман, внука на економистот Милтон Фридман. Pronomos, исто така, инвестираше во Praxis, потфат за градска изградба кој објави финансирање од 525 милиони долари во октомври. Инвеститорите на Praxis вклучуваат Lonsdale, фонд основан од извршниот директор на OpenAI, Сем Алтман и неговите браќа, и Пишевар.

Коосновачот на Praxis, Драјден Браун, изјави за Ројтерс дека други фирми се обратиле до Praxis за помош во воспоставувањето град во Гренланд. Браун, кој го посети Гренланд минатата година, се залага за изградба на град таму делумно затоа што неговата сурова околина би можела да послужи како тест-полигон за колонизација на Марс, една од најголемите амбиции на Маск. „Треба да изградиме прототип на Терминус на Земјата пред да одиме на Марс“, објави Браун на X во ноември, користејќи го терминот на Маск за населба на црвената планета. „Верувам дека Гренланд е вистинското место, @elonmusk“.

Фото: Принтскрин/Икс