Затворската болница во Саратов, во југозападна Русија, го привлече вниманието на јавноста минатата година кога беа обелоденети видео снимки од брутално малтретирање и силување на затвореници, а случајот го објавија и меѓународните медиуми.

Еден од затворениците што преживеа тортура во овој затвор е Алексеј Макаров. Тој вели дека бил свесен за угледот на затворот уште пред да биде префрлен таму во 2018 година како дел од шестгодишната затворска казна што ја отслужувал за физички напад. Се говореше дека затворениците испратени во Саратов од другите затвори во регионот се жалеле дека нивната здравствена состојба била фалсификувана само за да бидат преместени на локација каде што би можеле да бидат мачени зад затворени врати. Според поединци, во руските затворски болници важат правилата за карантин и нема апсолутно никаков надворешен надзор.

Меѓутоа, на Макаров му била дијагностицирана туберкулоза и се надевал дека ќе биде поштеден од тортура. И покрај тоа, тој вели дека тоа не било така, а посочува дека за време на престојот во Саратов двапати бил силуван. Според него, и според одредени експерти, тортурата и мачењето на кои биле изложени Макаров и други затвореници служи за уцена на затворениците, нивно заплашување или изнуда на признанија.

Во периодот од 2015 до 2019 година, според независниот руски медиумски проект „Проект“, затворска тортура била пријавена во дури 90 отсто од руските региони. Иако тоа го знаеја, властите дејствуваа исклучително бавно. Би-Би-Си анализираше илјадници судски документи од тој период и откри дека вкупно 41 член на затворската служба биле осудени за злоупотреба на затвореници. Но, речиси половина од нив добија само условна казна. Затоа Би-Би-Си разговараше со поранешните затвореници, меѓу кои и Макаров, за да дознае што точно се случило додека ја отслужувале казната во руските затвори.

Макаров за прв пат беше мачен во февруари 2020 година. Откако тој одби да признае дека имало наводен заговор против управата на затворот. После тоа, тројцата мажи одредено време континуирано сексуално го злоставувале.

„Десет минути ме тепаа, ми ја кинеа облеката, а следните два часа секоја втора минута ме силуваа со рачки од метла. Кога ќе се онесвестив, ме прскаа со ладна вода и ме фрлаа на масата“, се сеќава Макаров.

Макаров за Би-Би-Си изјави дека неговото мачење во затвор е снимено на видео камера. Според него, тоа го прават со цел да ги уценуваат затворениците, заканувајќи им се дека ќе ги покажат понижувачките видео снимки на другите затвореници, што би ги направило уште поранливи.

Според него, силувачите биле други затвореници, кои постапувале по инструкции на управникот на затворот. Тој објаснува дека за време на тортурата се пуштала исклучително гласна музика за да не се слушаат врисоците на жртвата.

Објавени снимки

Снимките од Саратов беа објавени во 2021 година со помош на друг поранешен затвореник. Сергеј Савељев успеа да прошверцува видеа на кои јасно се гледа понижувањето и насилството на десетици затвореници. Тој тврди дека тортурата била нарачана од управата на затворот.

Савељев имал пристап до снимките бидејќи работел во затворското обезбедување, каде што нема многу персонал. Од него се барало да ги следи и каталогизира снимките од камерите што ги носеле затворските службеници. Но, кога станува збор за мачење затвореници во Саратов, полицијата ги натерала затворениците да ја вршат валканата работа, откри тој за Би-Би-Си. Поради ова, затворениците морале да носат камери на телото за да го снимаат злоставувањето.

Откако открил какви ужаси се случуваат зад затворени врати, почнал да копира датотеки и да ги крие.

Во некои од видео клиповите се гледаат машки затвореници како измачуваат други затвореници. Савељев вели дека, по правило, затворениците кои вршат злоупотреба се осудени за насилно дело и затоа отслужуваат долги казни. Како такви, тие се заинтересирани да соработуваат со надлежните за да бидат подобро третирани.

Откако Савељев ги откри доказите, обвинети се шест затвореници, кои негираа дека се вмешани. Два месеци подоцна беа уапсени и директорот на затворската болница во Саратов и неговиот заменик. И двајцата негираа каква било поврзаност со злоупотребата прикажана на видеата.

Рускиот претседател Владимир Путин потоа го разреши шефот на националната затворска служба и најави дека се потребни „системски мерки“ за промена. Државниот закон беше изменет за да се воведат строги казни за употреба на тортура како средство за злоупотреба на власта или извлекување докази.

Адвокатката Јулија Чванова, која е специјализирана за застапување жртви на тортура, вели дека примарна мотивација за организираното злоставување на затворениците е намерата на властите да ги принудат затворениците да признаат грешка или кривично дело, без разлика дали се виновни или не. Чванова моментално го застапува Антон Ромашов (22), кој беше мачен во 2017 година, откако одбил да ги признае злосторствата што не ги извршил. Ромашов бил уапсен поради поседување марихуана, но полицијата го притиснала да признае дека тргувал со дрога, што е многу потешко кривично дело. Кога одбил да признае, бил одведен во истражен затвор во западна Русија.

„Ме одведоа во злогласната ќелија број 26. Точно знаев за каква ќелија се работи бидејќи од таму слушав вресоци со денови“, се сеќава тој.

Тој вели дека рацете и нозете му биле врзани зад телото, а потоа цел ден го тепале. Кога му ги спуштија панталоните, тој рече дека ќе потпише што сакаат.

Сепак, најголемиот скандал со мачење во Русија се случи во сибирскиот регион Иркутск. Во пресрет на протестите на затворениците во пролетта 2020 година во затворот во Ангарск, во близина на градот Иркутск, властите испратија специјален одред. Стотици затвореници беа собрани и однесени во два притворни центри каде ги чекаа затворските службеници.

Покусаев вели дека злоупотребата била безмилосна. „Злоупотребата траеше скоро три месеци секој ден, единствениот одмор што го имав беше за време на викендите. Вработените во затворот беа вклучени и во сесиите за мачење. Се смееја додека јадеа овошје. Силуваат луѓе со сите можни предмети, а тие само се смеат и уживаат“, тврди Покусаев.

Истрагата се очекува да резултира со неколку судења. Тој и уште неколку затвореници наскоро ќе сведочат против двајца вработени во затворот - ниту еден од нив не се изјаснил за невин.

Тој тврди дека сè уште го прогонува тоа што му се случило.

"Речиси секој ден доаѓам во шумата во близина на нашата куќа. Врескам, пцујам и викам да го извадам сето тоа од мене. Во моментов луѓето во Русија се плашат од се...