Што преставува зголеменото руско воено присуство во Сирија? Ова е прашањето, откако во саботата, претседателот Владимир Путин за прв пат јавно призна за руското учество во сириската граѓанска војна. Следеа пораки за неколку руски бродови кои поминуваат наоружани и се насочуваат кон Сирија. Израелските медиуми дури шпекулираа за појавата не само на руски пилоти во сириските авиони, туку и за распоредување на модерни борбени авиони во регионот. Со последната вест веќе прилично се потврдува присуството по официјалното признание на Грција дека САД побарале од земјата да се откаже можноста руски авиони да прелетуваат над нејзиниот воздушен простор.

Сака ли Москва да ја промени рамнотежата на моќта во Сирија, за да го извади конфликтот од мртвата точка и да се насочи кон договор, или обратно - сака да го разгорува, за да го зголеми притисокот кон Западот од брановите на сириските бегалци?

Судејќи од официјалната американска реакција, Вашингтон барем засега не гледа некаква сериозна промена. Денот кога Путин призна за учество на руски војници во Сирија, американскиот државен секретар Џон Кери имал телефонски разговор со рускиот колега Сергеј Лавров. Според Државниот департмент Кери изразил загриженост за зголемената руска воена поддршка кон сириската влада. Во изјавата се споменува и дека зголеменото руско присуство може да го зголеми приливот на бегалци кон ЕУ, како и да доведе до ескалација на конфликтот и уште жртви. Но не се користат зборови како „осудува“ или „предупредува“. Во исто време Кери и Лавров се согласиле дека дискусиите за сирискиот конфликт ќе продолжат подоцна овој месец во Њујорк, пишува уште во коментарот. Тогаш за прв пат после десет години се очекува Путин да присуствува на Генералното собрание на ОН.

Сириските Руси

Русија одамна има воен персонал во пристаништето Тартус, што е база на руските поморски сили. Дел од фотографиите на руските војници кои се раширија низ социјалните мрежи, беа токму оттаму. Досега нема информации за директно учество на руски војници во конфликтот во земјата.

Америка побарала „угнетувачки подготвителни чекори“, кои се изразуваат на пример во транспорт на монтажни станови за стотици луѓе. Тие се за персоналот на сирискиот аеродром во пристанишниот град Латакија, раскажал висок американски функционер за „Reuters“. Според него тоа може да е знак дека Русија се подготвува за распоредување на тешки воени средства таму.

Според сириски извор, цитиран од либискиот весник „As-Safir“, нема значителни промени во улогата на Русите на сириското земјиште - тие се таму како експерти и советници. За британскиот „Daily Telegraph“ независниот руски воен коментатор Павле Фелгенгауер тврди дека несомнено има руско учество во Сирија, кое се изразува во присуство на технички советници и инженери. Нивната улога е да се задржи воената опрема, со што Фелгенгауер додава дека е невозможно авионите на Асад да летаат без некаква руска техничка помош.

Но има знаци дека ова присуство се засилува. На 2 септември „BBC“ изјави дека тешко натоварен брод на руската флота преминал преку Босфорот, најверојатно во насока на Сирија на 20 август. Покрај ова видео клип со извор од сириската армија покажува нови оклопни транспортери БТР-82A (сами по себе веќе се најдобар нов модел), кои никогаш досега не биле набавени за Сиријците.

Сепак зошто?

Зголемувањето на руските сили во Сирија доаѓа само неколку месеци откако беше потпишан нуклеарниот договор на Западот со Иран. Тоа го отвора патот за враќање на Техеран на меѓународната сцена, уште повеќе дека земјата е неофицијален сојузник на САД и Европа во борбата со „Исламска држава“ во Ирак и Левант“.

Прашањето е дали поради грижи на Западот на Русија и Иран не се дава поле за дејствување таму каде Европејците и Американците немаат желба да се мешаат. Бидејќи нема сомнение дека режимот на Башар ал Асад во Сирија се крепи во мал степен на користење на Москва и Техеран. А ограничувањето на „Исламската држава“ поминува низ некоја стабилност во Сирија.

Само пред еден месец во медиумите се дискутираше дали Русија не е подготвена да премине кон „Асад“. Поводот беше реплика на турскиот претседател Реџеп Ердоган, пренесе весникот „Сабах“, дека „Путин веќе не се мисли дали Русија треба да го поддржува Асад до крајот. Јас верувам дека тој може да се откаже од него“.

Под услов дека еден од можните договори за иднината на Сирија е државниот уред на земјата да биде сличен на оној во Либан, каде религиозните групи имаат свои квоти во владата, некој ќе мора да ја гарантира и судбината на Асад. Според Павел Фелгенхауер воените маневри на Москва може да се дел од напорите да се зајакне притисокот врз американскиот претседател Барак Обама да го прифати мировниот план за Сирија, предложен од Путин во почетокот на летото, кој предвидува вклучување на сириските владини сили и Иран во коалицијата против „Исламската држава“. Има и претпоставки дека ова е обид Кремљ да се вклучи во битката против џихадистите и да го направи тоа како против учество во одредувањето на „Исламската држава“ на Сирија, така и за кревање на западните санкции против Русија.

Зголеменото присуство на руските војници во Сирија е повод за загриженост и за Израел. Според весникот „Haaretz“ тоа може да ја промени рамнотежата на моќта во регионот. Израелската власт во арапскиот регион е далеку можно кога им недостигаат силни сојузници а Сирија делува фрагментирано во воен аспект. Кога ќе се вклучи сојузник како Русија и ќе ги распореди војниците таму, тоа ја менува ситуацијата значително.

Дали руското движење во Сирија има за цел измена на стратешкиот пејзаж на Блискиот Исток, дали се маневрите во играта на Кремљ со Западот и дали сето ова ќе го зголеми бегалскиот бран е тешко да се каже. Како и секогаш со активностите на Путин, тие се толку непредвидливи.

Обработка: В.С.