Русија соопшти дека ќе ја напушти Меѓународната вселенска станица (ISS) по 2024 година. Повлекувањето ќе стави крај на дведецениската соработка по Студената војна во вселената меѓу САД и Русија, кои заеднички ја изградија и управуваа станицата.

По завршувањето на трката за освојување на Месечината, американските и советските астронаути се сретнаа и се ракуваа за прв пат во вселената во 1975 година. Соединетите Американски Држави и Русија продолжија да работат заедно во вселената, гледајќи подалеку од нивните непријателства на Земјата, а таа соработка кулминираше во 1990-тите кога почнаа заедно да градат вселенска лабораторија.

Иднината на таа соработка стана неизвесна во вторникот, бидејќи новиот шеф на руската вселенска агенција објави дека Русија ќе ја напушти Меѓународната вселенска станица по истекот на нејзината сегашна обврска на крајот на 2024 година, објави Њујорк Тајмс.

- Донесена е одлука станицата да се напушти по 2024 година - изјави Јуриј Борисов, кој овој месец беше назначен да ја води Роскосмос, државната корпорација задолжена за вселенската програма на земјата.

Таа изјава дојде за време на средбата меѓу Борисов и рускиот претседател Владимир Путин. Борисов му рекол на Путин дека Русија ќе ги исполни своите обврски до 2024 година и ќе го насочи својот фокус кон неизградената независна вселенска станица.

- Мислам дека до овој момент ќе почнеме да ја формираме руската орбитална станица - рече тој.

Повлекувањето на Русија од овој проект покажува дека односите меѓу двете сили се дефинитивно на најниско ниво од крајот на Студената војна.

Русија и САД веќе ја прекинаа или се на пат да ја прекинат соработката за голем број договори за оружје.

Со зголемувањето на тензиите меѓу Вашингтон и Москва по руската инвазија на Украина во февруари, руските вселенски претставници, вклучително и Дмитриј Рогозин, претходникот на Борисов, издадоа изјави во последните месеци дека Русија планира да се откаже од МСС. Но, сите останаа нејасни кога тоа ќе се случи или дали е донесена конечна одлука.

Ако Русија го стори тоа, може да го забрза крајот на проектот на кој НАСА потроши околу 100 милијарди долари во изминатиот четврт век и да покрене серија прашања „што понатаму“.

Вселенската станица, партнерство со Русија во кое се вклучени и Канада, Европа и Јапонија, е клучна за проучување на ефектите од бестежинската состојба и радијацијата врз здравјето на луѓето - истражување кое сè уште е недовршено, но е потребно пред астронаутите да тргнат на подолги патувања, како на пример до Марс. Исто така, се претвори во полигон за комерцијална употреба на просторот, вклучувајќи посети на богати граѓани и производство на оптички влакна со висока чистота.

Празна закана?

Официјален претставник на Белата куќа рече дека САД не добиле никакво официјално известување од Русија дека ќе се повлечат од вселенската станица, иако официјалните лица ги слушнале коментарите.

Истражувавме опции за ублажување на потенцијалните влијанија врз МСС по 2024 година, доколку Русија навистина се повлече – изјави Џон Кирби, портпарол на Советот за национална безбедност.

Нед Прајс, портпарол на Стејт департментот, за време на брифингот во вторникот рече дека се „изненадени од јавната изјава што излезе“ и додаде дека руската објава е „несреќен развој на настаните“.

- Ова може да биде празна закана од Русите. Можеби ќе се преиспита, а можеби и ќе се оствари - изјави Фил Ларсон, советник за вселената во Белата куќа за време на администрацијата на Обама.

Но, експертите велат дека најавата ги замаглува изгледите на станицата за опстанок до крајот на деценијата.

- Повлекувањето ќе потрае некое време. Најверојатно, ова треба да го толкуваме како одбивање на Русија да ја продолжи работата на станицата до 2030 година - изјави Павел Лузин, руски воен и вселенски аналитичар.

Конфликти на Земјата, соработка во вселената

Речиси половина век, почнувајќи со средбата на американските и советските астронаути во орбитата во 1975 година за време на мисијата Аполо-Сојуз, соработката во вселената се сметаше за начин за градење позитивни односи меѓу двете земји, иако дипломатските тензии останаа високи. Децениската соработка во вселената забележа многу подеми и падови во односите меѓу САД и Русија.