Соединетите Американски Држави се во редовни разговори со Данска за проширување на своето воено присуство на Гренланд, потврдија неколку неименувани функционери запознаени со разговорите.

Американските претставници сакаат да отворат три нови бази во јужен Гренланд, а истовремено да работат на решавање на дипломатската криза предизвикана од заканата на претседателот Доналд Трамп да го преземе Гренланд со сила, објави Би-Би-Си.

Трамп во јануари изјави дека САД треба „да го поседуваат Гренланд за да спречат Русија или Кина да го земат“, велејќи дека тоа може да се случи „на начин што е лесен или тежок“.

Белата куќа потврди дека администрацијата води разговори на високо ниво со Гренланд и Данска, но одби да коментира за деталите од преговорите. Претставник на Белата куќа изјави за Би-Би-Си дека администрацијата е многу оптимистичка и дека разговорите одат во вистинската насока.

Данска претходно изрази подготвеност да разговара за дополнителни американски воени бази во Гренланд, а данското Министерство за надворешни работи потврди дека се водат разговори со САД.

„Постои постојан дипломатски канал со Соединетите Американски Држави. Стејт департментот нема да дава дополнителни детали во овој момент“, рече портпаролот.

Американските претставници предложија договор со кој формално ќе се прогласат трите нови воени бази за суверена територија на САД, според извор запознаен со разговорите.

Базите ќе бидат лоцирани во јужен Гренланд и првенствено ќе бидат насочени кон следење на можната руска и кинеска поморска активност во областа на Северниот Атлантик помеѓу Гренланд, Исланд и Обединетото Кралство, позната како GIUK Gap, изјавија претставници кои разговараа со Би-Би-Си.

Двете страни сè уште не постигнале формален договор, а конечниот број на бази би можел да се промени, според изворите. Една од новите бази веројатно би била лоцирана во Нарсарсуак, на местото на поранешна американска воена база во која се наоѓа помал аеродром.

Преостанатите нови воени бази најверојатно би биле лоцирани на локации кои веќе имаат инфраструктура, како што се аеродроми или морски пристаништа, што ќе овозможи поевтини надградби отколку изградба на целосно нови објекти, велат аналитичарите.

За време на преговорите, американските претставници не ја споменаа можноста за преземање на контролата врз Гренланд, што Данска и НАТО јавно го отфрлија.

И покрај заканите на Трамп, земјите активно работеа на постигнување договор во последните месеци.

Преговорите беа ограничени на мала работна група од претставници во Вашингтон, која продолжи да работи подалеку од очите на јавноста додека администрацијата беше преокупирана со војната во Иран.

Генералот Грегори Гијо, началник на Северната команда на САД, даде преглед на преговорите за време на сведочењето пред Конгресот во март. Тој рече дека САД се стремат да отворат нови бази, но извори блиски до разговорите опишаа нови детали што укажуваат на редовни состаноци на високо ниво и напредок во последните месеци.

Деликатниот дипломатски напор го води Мајкл Нидам, висок функционер на Стејт департментот задолжен за изработка на договор што ќе го задоволи Трамп, а воедно ќе ги почитува барањата на Данска за заштита на нејзината сопствена територија.

„Нидам е човекот на кого се обраќаат за Гренланд“, рече висок дипломат запознаен со преговорите. Тој додаде дека администрацијата „била многу професионална зад сцената“.

Преговарачките тимови се состанале најмалку пет пати од средината на јануари. Нидам обично е придружуван од еден или двајца американски функционери од Стејт департментот или Советот за национална безбедност, велат повеќе извори. Меѓу неговите соговорници се Јеспер Молер Серенсен, данскиот амбасадор во САД, и Џејкоб Исбосетсен, врвниот дипломат на Гренланд во Вашингтон.

Специјалниот пратеник на Трамп за Гренланд, републиканскиот гувернер на Луизијана, Џеф Ландри, не учествувал во разговорите и во голема мера бил надвор од дипломатскиот процес, велат три извори.

„Тоа беше повеќе демонстрација на сила и идејата едноставно да се земе Гренланд како безбедносна предност“, рече близок сојузник на Ландри, кој зборуваше под услов на анонимност. Тој додаде дека Ландри „никогаш не бил на никакви преговарачки состаноци“.

Канцеларијата на Ландри не одговори на барањето за коментар.

САД моментално имаат една воена база во Гренланд, што е намалување од околу 17 во екот на Студената војна. Вселенската база Питуфик во северозападен Гренланд ги следи ракетите за НОРАД, но не е опремена за поморски надзор.

Сегашни и поранешни функционери, како и експерти за безбедност на Арктикот, изјавија за Би-Би-Си дека Вашингтон можел да ги унапреди своите интереси во Гренланд без толку остра закана за сојузник на НАТО.

„Зошто да се заканувате на сојузник со воена операција или инвазија кога можете релативно лесно да преговарате за она што го сакате?“, рече поранешен висок американски функционер за одбрана.

Други, сепак, ја пофалија соработката меѓу САД и Данска.

„Секаде каде што САД и нашите сојузници оставаат вакуум, тој често го пополнуваат Кина и Русија“, изјави за Би-Би-Си пензионираниот генерал Глен ВанХерк, началник на Северната команда и НОРАД од 2020 до 2024 година.

Зад затворени врати, преговарачите се обидуваат да постигнат компромис во рамките на постојниот безбедносен договор меѓу САД и Данска, кој е во сила со децении.

Договорот од 1951 година им дава на САД широки овластувања да ги прошират воените операции во Гренланд. Данската влада мора да одобри какво било распоредување на американска војска на територијата, но експертите за безбедност на Арктикот велат дека Данска историски ги поддржувала американските воени активности таму и никогаш не го отфрлила барањето на САД за проширено присуство.

Претставниците на гренландската влада во Вашингтон одбија да коментираат за случајот, а американскиот Стејт департмент исто така одби да коментира.

Дури и за време на неговиот прв претседателски мандат, Трамп покажа интерес за поголем американски пристап до Гренланд. Но, неговиот обновен интерес претходно оваа година предизвика дипломатска криза што дополнително ги истакна тензиите меѓу сојузникот во НАТО и администрацијата на Трамп.