Ако планирате патување во Европа, веројатно сте слушнале за два нови системи за управување со границите на ЕУ: EES и ETIAS.

EES започна со работа на 12 октомври 2025 година, додека ETIAS е планиран за последниот квартал од 2026 година. ЕУ ќе го потврди точниот датум на почеток на ETIAS подоцна оваа година.

И двата системи имаат за цел да ги модернизираат и дигитализираат граничните контроли во ЕУ и влијаат на патниците на различни начини.

Еве едноставно објаснување за тоа што опфаќа секој систем, како се разликуваат и што треба да прават патниците пред и за време на нивното патување.

Како EES и ETIAS влијаат на патниците?

ETIAS го менува начинот на кој државјаните на земјите ослободени од виза патуваат во 30 европски земји за краток престој (до 90 дена во кој било период од 180 дена). Според Европската комисија, потребно е да се поднесе онлајн апликација за овластување за патување пред патувањето.

EES ги менува граничните процедури за државјани кои не се членки на ЕУ кои патуваат за краток престој (до 90 дена во кој било 180-дневен период) во 29 европски земји.

Како ќе изгледа ETIAS?

Патниците на кои не им е потребна виза за влез во ЕУ ќе треба да аплицираат за овластување за ETIAS пред да патуваат.

Откако ќе стапи во функција, процесот на аплицирање ќе биде едноставен, вели ЕК.

Ќе треба да:

- Пристапите до официјалната веб-страница или мобилната апликација на ETIAS;

- Пополните дигитален формулар со вашите лични податоци, податоци за пасошот и патувањето;

- Платете еднократна такса за апликација;

- Повеќето апликации се одобруваат за неколку минути.

Овластувањето за патување ќе биде поврзано со вашиот пасош (не е потребно печатење) и ќе важи 3 години или додека не истече вашиот пасош (што и да се случи прво). Овластувањето ќе чини 20 евра.

Регистрирање за EES на границата

За разлика од ETIAS, не се регистрирате за EES однапред. Кога ќе пристигнете на надворешната граница на Европа:

Европските земји што го користат EES постепено го воведуваат системот на своите надворешни граници. Ова значи дека собирањето податоци постепено се воведува на граничните премини, со целосна имплементација до 10 април 2026 година.

Олеснување за периодите на најголема посетеност на границата

Според најновите информации, земјите-членки на ЕУ кои очекуваат густ сообраќај во текот на летната сезона ќе имаат флексибилност да ја прилагодат имплементацијата на EES во текот на периодите на најголема посетеност.

„Имплементацијата на толку голем систем е сложена и комплицирана задача. Затоа се одлучивме за постепено воведување со вградена флексибилност. Ова значи дека земјите-членки ги имаат потребните алатки за решавање на сите потенцијални проблеми благодарение на ова постепено воведување.

Знаеме дека постепеното воведување трае до април, но бидејќи слушаме загриженост за претстојната летна сезона, постои и вградена флексибилност за летниот период, така што земјите-членки секогаш можат да го продолжат овој период на постепено воведување до септември доколку е потребно“, објасни Маркус Ламбер, портпарол на ЕК.