Европа е на добар пат да се ослободи од зависноста од руските фосилни горива.

Меѓутоа, тоа е друга приказна кога станува збор за нуклеарната енергија.

И од историски и од практични причини, европскиот нуклеарен сектор нема да може долго време без суровини и услуги од Русија.

За споредба, пред само три години, ЕУ задоволуваше 54 отсто од потребите за јаглен со увоз од Русија, а четвртина од нафтата доаѓа од големиот источен сосед.

Што се однесува до гасот, ЕУ сега увезува помалку од 10 отсто од Русија, а пред војната во Украина тој удел беше повеќе од 40 отсто.

Меѓутоа, со нуклеарниот сектор е сосема друга приказна. Реакторите изградени во поранешниот Советски Сојуз, кои ги користат европските земји, не можат без гориво од Русија.

Во 2021 година, руската државна компанија Росатом ги снабдуваше европските реактори со 20 отсто од потребните количини природен ураниум, а дополнително покрива четвртина од услугите за конверзија и една третина од услугите за збогатување ураниум. Истата година земјите од ЕУ и платија на Русија 210 милиони евра за увоз на суров ураниум.

Вредноста на увозот на нуклеарна технологија и гориво поврзано со Русија во целиот свет минатата година се зголеми на повеќе од една милијарда долари (940 милијарди евра), пишува Политико. Во ЕУ, вредноста на рускиот нуклеарен извоз падна во некои земји, како Бугарија и Чешка, но порасна во други, вклучувајќи ги Словачка, Унгарија и Финска.

Иако ураниумот од Русија може да биде заменет со увоз од други земји во рок од една година, земјите со руски реактори VER се потпираат исклучиво на горивото што го произведува Москва.

„Во Унијата има 18 нуклеарни централи дизајнирани од Русија. Ставањето под санкции би предизвикало длабоки поделби во ЕУ“, смета нуклеарниот експерт Марк Хибс.

Најгласниот противник на санкциите е Унгарија, една од петте земји - заедно со Словачка, Бугарија, Финска и Чешка - која има реактори изградени во Русија, за кои засега нема алтернативно гориво.

Бугарија и Чешката Република потпишаа договори со американската фирма Вестингхаус за замена на руското гориво, но процесот може да потрае три години бидејќи националните регулатори мора да го анализираат и лиценцираат новото гориво.

Далеку поголем проблем е конверзијата и збогатувањето на ураниумот поради хроничниот недостаток на капацитет во светот. Поместувањето на Росатом би траело седум до десет години, под услов да се инвестираат големи суми пари во нуклеарниот сектор.

Додека Финска минатата година го откажа договорот за изградба на нуклеарна централа од руско производство, за што Росатом го тужеше Хелсинки, другите земји не се склони да направат таков потег. На пример, новиот реактор VER Mochovce-3 во Словачка, дизајниран од советско производство, беше пуштен во употреба на почетокот на овој месец, а Русија ќе го снабдува со гориво најмалку до 2026 година.

Во меѓувреме, Унгарија ги продлабочи врските со Москва давајќи зелено светло за изградба на уште два реактори во фабриката Пакс минатото лето, обезбедени со руски заем од 10 милијарди евра.

foto: freepik