Урсула фон дер Лајен, претседателката на Европската комисија, во вторникот предложи Европски план за повторно вооружување, за кој рече дека може да им овозможи на земјите-членки да мобилизираат до 800 милијарди евра за финансирање на големо зголемување на трошоците за одбрана. Претседателката на ЕК го даде својот предлог неколку часа откако Вашингтон објави дека ја прекинува воената помош за Украина, вршејќи дополнителен притисок врз ЕУ да ги зајакне сопствените одбранбени сили, пишува Euronews.

„Се наоѓаме во ера на повторно вооружување и Европа е подготвена значително да ги зголеми трошоците за одбрана, да одговори на итната потреба да дејствува и да ја поддржи Украина, но и да се справи со долгорочната потреба да преземе поголема одговорност за сопствената европска безбедност“, рече претседателот на Европската комисија.

Петте мерки што таа ги наведе, детализирани во писмото до лидерите на ЕУ пред вонредниот самит во четврток, вклучуваат „нов инструмент“ за давање заеми од 150 милијарди евра на земјите-членки за финансирање на заеднички одбранбени инвестиции во паневропските капацитети, вклучувајќи воздушна и ракетна одбрана, артилериски системи, ракети и муниција, беспилотни летала и системи за контра-дронови.

Фон дер Лајен не даде детали за тоа како ќе се соберат парите или дали некои од околу 90 милијарди евра неискористени средства од фондот за закрепнување по СОВИД ќе бидат дел од нив.

Опцијата за издавање еврообврзници за финансирање на одбранбените потреби на ЕУ досега беше силно опструирана од некои таканаречени „скржави“ членки.

Активирањето на националниот исклучок од Пактот за стабилност и раст е уште една клучна мерка во одбранбениот пакет на Фон дер Лајен, што таа веќе го соопшти минатиот месец во нејзиниот говор на Конференцијата за безбедност во Минхен.

Ова ќе им овозможи на земјите-членки да ги исклучат трошоците за одбрана од нивните национални расходи и на тој начин да го избегнат ризикот од кршење на фискалната политика на блокот, која наложува државните дефицити и долгот да останат под 3 проценти и 60 проценти од БДП, соодветно.

Шефот на Комисијата тврди дека доколку земјите од ЕУ ги зголемат трошоците за одбрана во просек за 1,5 отсто од БДП, во следните четири години би можеле да се ослободат 650 милијарди евра.

Земјите-членки на ЕУ значително ги зголемија трошоците за одбрана откако Русија започна целосна инвазија на Украина во 2022 година, но тие трошат нерамномерно: Полска потроши 4,12 отсто од својот БДП за одбрана минатата година, додека Шпанија потроши само 1,12 отсто.

Во моментов се водат преговори меѓу сојузниците на НАТО, од кои 23 се земји-членки на ЕУ, за зголемување на целта на трошоците за одбрана од сегашните 2 отсто од БДП. Одлуката ќе биде донесена на самитот во Хаг на крајот на јуни.

Останатите три мерки предложени од Фон дер Лајен вклучуваат дозволување на земјите-членки да ги користат програмите за кохезиона политика повеликодушно за да ги зголемат трошоците за одбрана, проширување на мандатот на Европската инвестициска банка за зголемување на финансирањето за одбранбени проекти и забрзување на Унијата за штедење и инвестиции да им овозможи на приватните банки да инвестираат повеќе пари во секторот.

„Вистинското прашање пред нас е дали Европа ќе биде подготвена да дејствува со решителноста што ја бара ситуацијата и дали Европа ќе биде подготвена и способна да дејствува брзо и со потребната амбиција“, рече таа.

Лидерите на ЕУ се очекува да разговараат за предложениот одбранбен пакет на вонреден самит во Брисел во четврток, на кој се очекува да присуствува и Володимир Зеленски.

Чувството за итност за собирот порасна во петокот по контроверзната средба меѓу Зеленски и американскиот претседател во Белата куќа, по што украинскиот лидер ја напушти посетата пред да заврши и без да потпише договор за минерали што Вашингтон го гледаше како пречка за идни напади.

Последиците продолжија во понеделникот, кога Трамп објави дека САД ја прекинуваат воената помош за Украина, тврдејќи дека „може да се постигне мирен договор многу брзо“ и додавајќи дека „можеби некој не сака да се договори“.

Самитот во четврток може да ги нагласи поделбите меѓу земјите-членки околу Украина, бидејќи и Виктор Орбан од Унгарија и Роберт Фицо од Словачка се заканија дека ќе стават вето на секое барање за зголемување на воената помош за земјата разурната од војна.

Нацрт-заклучоците од самитот, кои ги виде Еуроњуз, сугерираат дека лидерите нема да носат одлуки за тоа како да ги зголемат трошоците за одбрана на собирот, туку ќе се „вратат“ на темата на подоцнежен самит во март по објавувањето на Белата книга за одбрана на Европската комисија.

Пословни.хр